Ежа1

Сала — сапраўдны суперфуд. У чым карысць гэтага прадукту і колькі ён цяпер каштуе

У нашых шыротах адвеку сала зімой — прадукт нумар адзін. Праўда, быў час, калі дыетолагі ставіліся да яго з нелюбоўю і неадабрэннем. Але сёння сала цалкам рэабілітавана, а спецыялісты, якія вывучаюць здаровае харчаванне, выступаюць за адмову ад штучных, абястлушчаных прадуктаў на карысць здаровай, натуральнай ежы, піша «Звязда».

Фота: сацсеткі

Лірычнае адступленне

Наогул, сала можна з поўным правам назваць суперфудам нашага часу. Рэч у тым, што ў сувязі з надыходам загадзя прадказанай імунолагамі эпохі вірусных захворванняў, пачынаючы з 2019-га толькі лянівы хоць бы раз (а часцей за ўсё — і неаднойчы) пацікавіўся тым, што пішуць пра падтрыманне і ўмацаванне імунітэту. Асабліва гэтая цікавасць актуальная ў халодную пару года, калі незлічоныя вірусы (ад кавіду да грыпу і разнастайных ВРВІ) так і шукаюць, на каго б накінуцца.

Адзін з найважнейшых фактараў паспяховага супрацьстаяння вірусным хваробам — правільнае харчаванне, і ў ліку першых сярод карысных для імунітэту прадуктаў медыкі называюць сала. Прычына не ў яго каларыйнасці (зімой для «абагравання» арганізма каларыйнасць харчавання рэкамендуецца павялічыць на 10—15 %), і не ў яго лёгкай засваяльнасці (сала засвойваецца лепш і хутчэй за тлустае мяса або сметанковае масла, таксама неабходныя ў халады). І нават не ва ўнікальным «кактэйлі «вітамінаў і мікраэлементаў (прадукт змяшчае вітаміны А, Е, F, D, С, групы В, а таксама фосфар, калій, натрый, магній і антыаксіданты, як паветра, неабходныя арганізмам, што жывуць у экасістэме вялікага горада).

У першую чаргу карысць у незаменных тлустых кіслотах. І, у прыватнасці, ва ўнікальным кампаненце — арахідонавай кіслаце (акрамя сала, яна ёсць толькі ў арахісавым алеі і ў невялікіх колькасцях — у аліўкавым). Гэтае рэчыва — будаўнічы матэрыял для клетак чалавечага арганізма і ўдзельнік практычна ўсіх біяхімічных працэсаў, якія адбываюцца ў ім.

Ужываючы сала, мы ўмацоўваем косці, пазногці і валасы, падтрымліваем рэгенерацыю, зніжаем верагоднасць развіцця дэпрэсіі. Паляпшаем работу галаўнога мозга і сардэчнай мышцы, робім больш моцнымі і эластычнымі сценкі сасудаў. А таксама падтрымліваем імунітэт, чысцім бронхі і аднаўляем лёгачную тканку (што асабліва важна і для прафілактыкі кавіду, і пасля перанесенага захворвання).

Рэч у тым, што газаабмен паміж паветрам і крывёю ў лёгкіх адбываецца непасрэдна ў альвеолах, ад правільнай працы якіх залежыць, ці будзе наш арганізм адчуваць кіслароднае галаданне. А правільная работа альвеол залежыць ад сурфактанту, якім яны высланыя. Дык вось, сурфактант практычна цалкам складаецца з фосфаліпідаў. То-бок яго выпрацоўка залежыць ад паступлення ў арганізм тлушчаў.

Такім чынам, у суткі ў нашым клімаце ў халодную пару года варта спажываць каля 30 (ну добра, хай 40) грам сала, пішуць дыетолагі. І не менш. Але і не больш! Бо сала — гэта тлушч у чыстым выглядзе: у вялікіх колькасцях яно негатыўна ўплывае на печань, сардэчна-сасудзістую сістэму, а таксама спрыяе набору вагі.

Варанае, вэнджанае сала і іншыя вынаходкі — гэта ўжо не пра карысць, а толькі пра смак. Пры варэнні і вэнджанні карысныя рэчывы губляюцца. Самае карыснае для лёгкіх менавіта белае сала, і да таго ж яно самае бяспечнае

Сала з праслойкамі мяса можа быць небяспечным пры няправільным прыгатаванні або захоўванні, бо менавіта ў мясных пражылках пасяляюцца бактэрыі, здольныя выклікаць атручванне: у чыстым тлушчы ім няўтульна.

Дарэчы, пра славуты халестэрын. Сёння медыкі сцвярджаюць, што сала якраз нармалізуе ліпідны абмен. Ну і, нарэшце, у сала ёсць супрацьпаказанні: гэта хваробы падстраўнікавай залозы, гепатыт і, што цалкам чакана, атлусценне любой ступені.

Што па чым?

Цікава, што ў «кавідных» 2020—2021 гадах чыстае сала без мясных праслоек на Камароўцы каштавала даражэй за сала з мясам. А да гэтага ўсё было інакш: больш смачным і, адпаведна, больш дарагім лічыўся другі варыянт. З прыходам кавіду гэтыя таварныя пазіцыі памяняліся месцамі, а сала многія сталі ўспрымаць не толькі як ежу, але і як лекі: гарантыя здароўя лёгкіх і моцы імунітэту. Цяпер, калі страх перад кавідам крыху ўтаймаваўся, абодва віды сала прыкладна зраўняліся ў цане.

«У кагосьці даражэйшае белае сала, у кагосьці — з мяснымі пражылкамі. Ва ўсіх па-рознаму», — распавядае абаяльны малады чалавек, які гандлюе хатнім салам.

Ён расказвае, што сала — сапраўды «мяккае, як масла, растае ў роце!» — «прыехала» з-пад Навагрудка. Прапануе пакаштаваць і белае, і грудзінку:

«Белае самае карыснае, а з мясам — ужо проста для радасці, для душы. Яно зусім іншае. Але таксама мяккае. Сюды я б параіў крыху часначку — давайце дадам?»

«Гэта не «разарэнне», гэта натурпрадукт, — папраўляе ён мяне. — У халадзільніку маеце кавалак сала — і вы ўжо найлепшая гаспадыня. Часам хочацца перакусіць што-нішто, адрэзалі лустачку хлеба, зверху кавалачак сала — прыгажосць!»

У халодную пару года асноўную выручку прадаўцы робяць менавіта на сале.

На Камароўцы кожную зіму пад сала (а таксама мясныя разнасолы) адводзіцца практычна ўся правая частка крытага павільёна. Там цяпер можна вывучаць геаграфію Беларусі: сала прапануецца практычна з усіх рэгіёнаў краіны, хоць Мінская вобласць, зразумела, пераважае. У сталіцу сала едзе са Стоўбцаў, Ашмян, Брэста, Навагрудка, Слуцка… Прадстаўленыя як фермерскія гаспадаркі, так і хатняе сала.

«Фермерскае будзе таннейшым. А ў мяне менавіта хатняе, — распавядае дзяўчына, якая гандлюе салам са Стоўбцаў. — Кожны кавалачак — як масла!»

І сапраўды, без намагання пратыкае нажом наскрозь таўшчэзны шмат.

«Хоць таннейшы кавалачак, хоць даражэйшы — усё роўна сала будзе мяккае!» — расхвальвае яна свой тавар.

У гэтым годзе на Камароўцы чамусьці вельмі шмат сала са Стоўбцаў (кожную зіму ў лідары вырываецца нейкі рэгіён, і кожны год ён розны).

Здаецца, на радзіме Якуба Коласа ўмеюць зрабіць творам мастацтва што заўгодна: стаўбцоўскае сала настолькі прыгожае — таўсценныя, беласнежныя кавалкі з глыбінным ружовым адлівам, — што пераводзяць цікавасць з разраду гастранамічнага ў эстэтычны. Гэтыя шматы хочацца фатаграфаваць. Або нават напісаць з імі нацюрморт.

І ўсё ж прапанаванне ў гэтым годзе відавочна перавышае попыт: цэны не проста скаляць зубы — яны кусаюцца, і балюча. Чыста белае ці акварэльна-ружаватае, таўшчынёй сантыметраў дзесяць, з тонкай скуркай сала прадаюць у сярэднім за 32 рублі (сустракаюцца варыянты 31,90 і нават 32,90).

Сала з мяснымі праслойкамі (грудзінка) абыдзецца танней — можна знайсці нават па 16,90, а вось карэйку прапануюць па 33 рублі за кіло, паляндвіцу — аж за 49! Хоць, вядома, рынак ёсць рынак — заўсёды можна знайсці танней (напрыклад, карэйку па 22) або патаргавацца.

Што датычыць белага сала, самага запатрабаванага, як кажуць прадаўцы, то, калі прабегчыся па радах, у залежнасці ад таўшчыні і мяккасці можна знайсці хатняе і па 23—26 рублёў за кілаграм, а фермерскае — нават за 20—22.

«Дорага, але людзі купляюць», — распавялі ў «сальных» шэрагах.

Часам рэшткі прадаюць са зніжкай — па 20 і нават па 17 рублёў за кіло. Цікава, што гэтая цана была самай высокай — за таўшчэзнае суперсала — тут жа, у гэтых жа радах зімой 2020 года. Тады (крыху раней, у снежні) мы таксама маніторылі цэны на «самы народны» зімовы прадукт. У сярэднім белае сала каштавала тады 15,90 за кіло, а грудзінку можна было купіць па 14.

Цэны на сала да 2020-га некалькі гадоў не мяняліся, распавялі прадаўцы, але апошнія два гады растуць.

Як выбраць?

Як правільна выбіраць сала, вырашылі мы ўдакладніць у прафесіяналаў, якія гандлююць гэтым прадуктам з году ў год.

Перш за ўсё сала варта каштаваць, раяць прадаўцы. А для гэтага, зразумела, трэба ісці на рынак.

Тым больш што ў каўбасных аддзелах гіпермаркетаў пры ўсім багацці і разнастайнасці прадуктаў са свініны класічнае белае сала звычайна адсутнічае. А на рынку і пакаштаваць адрэжуць, і, па жаданні пакупніка, дададуць прыпраў — кмену, часнаку. Дасведчаныя пакупнікі даўно прыкмецілі сваіх прадаўцоў — пастаянную кліентуру тут шануюць і памятаюць іх густы. І завабліваюць «у свае сеткі» новых кліентаў:

«Прыходзьце па дабаўку…»

«Колькі грошай на сала не шкада, столькі і адрэжам…»

«Заўсёды падбяром вам самае лепшае…»

Ветлівасць і ўвага да жаданняў пакупніка — фірменны камароўскі стыль гандлю спакон веку — цяпер проста зашкальвае: цэны прымушаюць людзей тройчы падумаць перад тым, як зрабіць пакупку.

…Найлепшае, самае смачнае сала, распавялі прадаўцы, павінна пры добрым асвятленні выглядаць снежна-белым і пры гэтым мець глыбіннае, лёгкае ружовае адценне. Ляжалае сала, наадварот, «ружавінкі» не мае і нават можа быць з жаўтлявым адценнем. Такі варыянт — адразу не, раяць яны.

Памер мае значэнне ў пытанні выбару: у ідэале таўшчыня сала павінна быць не меншая за 6 см, хоць і 3 см — дапушчальна. А вось у сала меншай таўшчыні смак будзе ўжо не той. Таксама важна, з якой часткі тушы выразаныя кавалкі: найбольш смачнае сала са спіны і бакоў (менавіта пра такое прадаўцы кажуць: «рэжацца як масла»). Звяртаем увагу на скурку — яна павінна быць чыстай, выскабленай і без шчаціння. І, зразумела, тоненькай і мяккай — чым танчэй, тым далікатней сала.

Прадаўцы з Камароўкі сцвярджаюць (а каму ў гэтым пытанні верыць, калі не ім?), што таўшчыня скуркі ў ідэале не павінна перавышаць 4 мм.

Самым прыемным на смак будзе сала свінкі. Сала кабанчыка больш цвёрдае і цалкам магчымы непрыемны прысмак. Для «гендарнага тэста» дастаткова аддзяліць край скуркі непасрэдна ад пласта тлушчу. Калі з дапамогай нажа скурка лёгка аддзяляецца — гэта свінка, а не кабанчык.

Дома гурманы раяць адправіць набытае салёнае сала ў маразілку — гадзіны на дзве. Тады яно будзе рэзацца тонкімі прыгожымі лустачкамі. З чорным хлебам — проста смаката!

Раз салёнае сала дарагое, дык, можа, засаліць яго самастойна? Несалёнае сала больш бюджэтнае за тое, што ўжо гатовае да ўжывання, — 19—20 рублёў за кіло.

Сала для засолкі пры набыцці рэкамендуецца панюхаць: яно не павінна пахнуць практычна нічым, любыя староннія пахі — падстава для адмовы ад пакупкі.

Падыдуць для засолкі сала з кумпяка, хрыбта, лапаткі, а вось грудзінка, калі вы не спец у засолцы, хутчэй за ўсё, атрымаецца цвердаватай, на аматара.

Недатыкальны запас

Паколькі сала сёння «залатое», пытанне яго правільнага захоўвання актуальнае як ніколі. Захоўваць салёнае сала лепш за ўсё ў халадзільніку. Пры пакаёвай тэмпературы (вышэй +10º С) прадукт хутка акісляецца, і ўжо праз 5 сутак ужываць яго ў ежу становіцца небяспечна.

У халадзільніку сала захоўваюць, спакаваўшы ў пергаментную паперу або натуральную тканіну — так тэрмін прыдатнасці ўзрастае да 2 месяцаў для чыста белага салёнага сала і да месяца — для сала з праслойкамі мяса. Па-над пергаментам або тканінай можна абгарнуць кожны брусок сала (вялікі кавалак лепш разрэзаць на не надта вялікія брускі) харчовай плёнкай — рэзкі водар прыпраў могуць увабраць іншыя прадукты.

Хочаце захоўваць НЗ даўжэй — скарыстайцеся маразілкай. У гэтым выпадку сала будзе захоўвацца мінімум год. Толькі важна, каб прадукт не размарожваўся і не замарожваўся зноў.

Прынцып той жа: загарніце ў паперу для выпечкі або натуральную тканіну, абгарніце кожны кавалак харчовай плёнкай і адпраўляйце ў замарозку. Не забудзьцеся забяспечыць кожны кавалак запіскай з датай пакупкі і замарожвання — так вы дакладна не будзеце гадаць, колькі сала праляжала ў маразілцы.

Каментары1

  • Баралгін
    05.02.2023
    Сала-мяса-сала нашмат карысней балотнага заходу! Навукоўцы не дадуць с...!

«Дзюна: частка другая» — блакбастар, ідэальны да скрыгату ў зубах2

Хто забіў Францішка Аляхновіча. Адкрыты новыя факты11

Ала Пугачова апублікавала пост пасля смерці Навальнага20

«Праціраю дзвярную ручку, бо яе могуць намазаць атрутаю». Пагаварылі з гомельскім псіхолагам, кватэру якой разграмілі сілавікі17

«З 3 па 6 клас насіў заплечнік аднакласніцы». Гісторыі людзей, у якіх ніколі не было сур’ёзных адносін9

МУС заявіла пра першую справу за адмаўленне генацыду беларускага народа12

Другі год запар на «Песні года Беларусі» перамагла нявестка Лукашэнкі25

«У памежнікаў маглі ўзнікнуць да мяне пытанні». Як беларусы абыходнымі шляхамі атрымліваюць польскі шэнген12

102-гадовая жанчына ўспомніла пра гады вайны, ды не ўлічыла ідэалогіі. Яе паправіў 74-гадовы камуніст15

Стала вядома, якія катэгорыі людзей пакінулі за кратамі пасля апошняй аблавы на салідарных з палітвязнямі5

«Апроч тых дванаццаці гадоў, калі ён піў». Удава Рыгора Барадуліна апублікавала нязвыклыя ўспаміны пра яго8

Як прапагандыст Ігар Тур стаў любімчыкам Лукашэнкі і колькі зарабіў у 2020-м15

«Я, калі закрываю працоўны ноўт у пятніцу ўвечары». Найлепшыя твіты тыдня5

Мужчыну, якога затрымалі пасля вяртання з Польшчы, будуць судзіць за «здраду дзяржаве»11

Учора СМІ паведамлялі пра затрыманне былога кіраўніка Брэста. Але насамрэч ён на волі4

На факультэтах БДУ стварылі камісіі, якія ўзялі пад кантроль кадравыя пытанні

«Завербаваць Клімовіча. Каб сачыць за ім — завербаваць Грабінскага. Каб сачыць за Грабінскім — завербаваць Сергіевіча»: як НКВД хацеў паставіць заходнебеларускую інтэлігенцыю на калені4

Лізу, што памерла ўчора ў Варшаве, пахаваюць у польскай сталіцы4

Гісторыя чатырох жанчын, якія перажылі ГУЛАГ і паўстанне ў лагеры5

Самы актыўны даносчык Бамбіза на выбарах заняў апошняе месца з усяго Мінска — яму намалявалі 1,999%4

Усе навіны →
Усе навіны

«Завербаваць Клімовіча. Каб сачыць за ім — завербаваць Грабінскага. Каб сачыць за Грабінскім — завербаваць Сергіевіча»: як НКВД хацеў паставіць заходнебеларускую інтэлігенцыю на калені4

Расія забараніла палёты самалётаў A-50 каля Украіны — брытанская разведка3

Мітрапаліт Веніямін узнагародзіў царкоўным ордэнам Івана Кубракова24

Памёр скульптар Ігар Голубеў

Аргенціна аддала Украіне верталёты, якія атрымала ад Расіі9

У Расіі выдалілі спасылкі на трэк Васі Абломава, прысвечаны Навальнаму6

У нядзелю надвор'е будзе яшчэ нішто сабе, а ў панядзелак пахаладае3

Лаўроў прыгразіў Пашыняну: Заявы Ерэвана прымушаюць Расію задумацца пра свае практычныя крокі7

Польскі Кангрэс жанчын звярнуўся да палітыкаў пасля смерці згвалтаванай беларускі13

больш чытаных навін
больш лайканых навін

У Брэсце затрымлівалі і экс-мэра Рагачука, і губернатара Шулейку

Галоўнае

«Мне пашчасціла. А Лізе — не». Пасля смерці беларускі ў Варшаве ў сеціве шырыцца хэштэг #хопіцьгвалціць — вось што пішуць 

Франак Вячорка: Пратасевіч зламаны, ён пад кантролем і не можа выехаць з Беларусі1

Дзе цяпер героі мемнага відэа БРСМ пра выбары-дурыбары?10

«У нас свае традыцыі выбараў, якія спрабавалі вытручваць, досвед з часоў Полацкага княства» — ЦВК3

Стала вядома, якія катэгорыі людзей пакінулі за кратамі пасля апошняй аблавы на салідарных з палітвязнямі5

Як прапагандыст Ігар Тур стаў любімчыкам Лукашэнкі і колькі зарабіў у 2020-м15

«Я, калі закрываю працоўны ноўт у пятніцу ўвечары». Найлепшыя твіты тыдня5

Жывая легенда Мінска: што чуваць у жанчыны, якая шмат год спявае пра Ісуса?16

Мужчыну, якога затрымалі пасля вяртання з Польшчы, будуць судзіць за «здраду дзяржаве»11

На мяжы з Літвой пасля закрыцця двух памежных пераходаў сабраліся вялікія чэргі4

«Больш за паўтара метра ніхто не атрымліваў»1

Учора СМІ паведамлялі пра затрыманне былога кіраўніка Брэста. Але насамрэч ён на волі4

На факультэтах БДУ стварылі камісіі, якія ўзялі пад кантроль кадравыя пытанні

Работнік Мазырскага НПЗ забіў сябе праз праблемы на працы1

Арганізатары выбараў фактычна прызналіся ў фальсіфікацыях у Мінску. Сачыце за рукамі12

Айцішнік з Курска спрабуе зарабіць на беларусах, прадаючы ім «мёртвыя» вакансіі4

Усе навіны →