Айцец Сяргей Сурыновіч у Друі служыць са змяшанымі пачуццямі: ён вартаўнік вялікай спадчыны, але што ў будучыні?

Айцец Сяргей Сурыновіч ля дзвярэй касцёла ў Друі.

Айцец Сяргей Сурыновіч ля дзвярэй касцёла ў Друі.

Суботняя імша ў касцёле сабрала 18 парафіянак. Мужчыны ніводнага.

Суботняя імша ў касцёле сабрала 18 парафіянак. Мужчыны ніводнага.

На 100-годдзе па біскупу Сіповічу людзей з'ехалася больш.

На 100-годдзе па біскупу Сіповічу людзей з'ехалася больш.

Патроху рэстаўруюцца старыя гарэльефы.

Патроху рэстаўруюцца старыя гарэльефы.

Сяргей Сурыновіч удзяляе сакрамэнт камуніі падчас суботняй службы.

Сяргей Сурыновіч удзяляе сакрамэнт камуніі падчас суботняй службы.

Айцец Сяргей Сурыновіч сыходзіць у скляпенні кляштара.

Айцец Сяргей Сурыновіч сыходзіць у скляпенні кляштара.

Сёстры-еўхарысткі выжылі ў Друі нават у савецкі час. Хаваліся, але служылі патаемна. І вось цяпер іх тут тры застаецца. Яны жывуць цераз дарогу ад касцёла.

Сёстры-еўхарысткі выжылі ў Друі нават у савецкі час. Хаваліся, але служылі патаемна. І вось цяпер іх тут тры застаецца. Яны жывуць цераз дарогу ад касцёла.

Касцёл у Друі. Від з боку стромы наддзвінскай.

Касцёл у Друі. Від з боку стромы наддзвінскай.

Званіца кляштара ў Друі.

Званіца кляштара ў Друі.

Працы па рэстаўрацыі старажытнага будынка вядуцца ўжо не першы год.

Працы па рэстаўрацыі старажытнага будынка вядуцца ўжо не першы год.

Кандыдаты ў міністранты на ганку кляштара.

Кандыдаты ў міністранты на ганку кляштара.

У кляштары.

У кляштары.

У храме.

У храме.

Жанчына набірае ваду з сажалкі, каб памыць падлогу ў кляштары.

Жанчына набірае ваду з сажалкі, каб памыць падлогу ў кляштары.

На тэрыторыі касцёла ёсць сажалка з лілеямі.

На тэрыторыі касцёла ёсць сажалка з лілеямі.

Вежа касцёла ў Друі ліпеньскім ранкам.

Вежа касцёла ў Друі ліпеньскім ранкам.

Скульптура Марыі на цвінтары ў Друі ліпеньскім ранкам.

Скульптура Марыі на цвінтары ў Друі ліпеньскім ранкам.

Ранак у Друі, ліпень 2014.

Ранак у Друі, ліпень 2014.

Буслянка на разбураным будынку ў Друі. Дом у далечыні — гэта ўжо тэрыторыя Латвіі.

Буслянка на разбураным будынку ў Друі. Дом у далечыні — гэта ўжо тэрыторыя Латвіі.

Сяргей Сурыновіч ля кляштарных келляў.

Сяргей Сурыновіч ля кляштарных келляў.

У Друю прыязджаем пад 23-ю вечара. Каля кляштара нас сустракаюць айцец Сяргей Сурыновіч і ягоная аўчарка Абрэк. Пёс радасным скачком валіць мяне на зямлю.

Гаворка пра беларушчыну, лёсы Касцёла і касцёла доўжыцца за поўнач.

Друя не такая і вялікая, хоць і насычаная сэнсамі. За Дзвіной — ужо Латвія. Piedruja, а па-нашаму — Прыдруйск. Абапал мяжы жывуць такія ж беларусы.

У Друі дагэтуль суіснуюць каталікі, праваслаўныя і стараверы. Раней жылі яшчэ яўрэі, ад іх засталіся вялізныя могілкі і будынкі.

Але сапраўды асаблівае значэнне Друя мае ўсё ж для каталікоў. Тут быў вялікі кляштар — калісьці бернардынаў, а ў 1924—1938 у ім служылі марыяне. Гэта быў адзіны беларускамоўны каталіцкі асяродак у той час. Пакуль палякі не выслалі манахаў з памежнай зоны. Як ненадзейных — беларусы ж.

Цяпер святар у Друі адзін.

«Наша Ніва» ўпершыню пісала пра ксяндза Сяргея Сурыновіча 14 гадоў назад, калі ён служыў на Урале і марыў вярнуцца ў Беларусь.

У Расіі Сурыновіч адслужыў 6 гадоў. Спачатку як дыякан у Краснадары, дзе быў армянскі прыход. Пасля святаром у Пярмі. Прыход быў шматнацыянальны: рускія, палякі, літоўцы, латгальцы, беларусы. Вяртаўся ў Беларусь з Калінінградскай вобласці, дзе служыў у літоўскіх прыходах у самім Калінінградзе і Савецку (колішнім Тыльзіце, які ва ўсіх асацыюецца з часамі Напалеона).

Там, у Расеі, каталікоў адзінкі. Айцец Сяргей кажа, што праца там навучыла «індывідуальнаму падыходу да чалавека, да яго асобы, зацікаўленасцяў, поглядаў».

«Вярнуўшыся ў Беларусь, я год служыў у Віцебску», — расказвае Сурыновіч.

Пасля была Браслаўшчына — далёкая і прыгожая. У Слабодцы закасаў рукавы і заняўся справай аднаўлення касцёла. «Касцёл сустрэў мяне абдзертымі вежамі і польскай мовай. Цяпер касцёл беленькі і ў ім гучыць беларуская мова», — кажа ён.

Накіраванне ад Чарняўскага

У Друю пачаў даязджаць увосені 2012 года. Пра Друю ведаў з юнацтва. Калі ад’язджаў на вучобу ў піцерскую семінарыю, ён атрымаў накіраванне ад айца Уладзіслава Чарняўскага з Вішнева — таго самага, які ў савецкі час быў адзіным прынцыпова беларускамоўным каталіцкім святаром, астатнія па-польску служылі.

«Прыязджаў у Вішнева, ночыў у яго, слухаў яго, сачыў за яго працай з перакладамі».

Дык вось, Чарняўскі пра Друю і расказваў. У Друі прайшла ягоная маладосць — з 1934 года ён навучаўся ў гімназіі, якая месцілася ў кляштары.

«Я ўжо з Друі быў сведамым, — гэта з успамінаў Чарняўскага. — Як калом увагналі, калі ксяндзоў-беларусаў вывозілі [палякі], усё гэта я перажываў. Таму не трэба мне ні гаварыць, ні вучыць пра беларускасць».

«Гэтыя словы айца Чарняўскага і яго беларускасць засноўвалі і ўва мне падмурак на далейшае жыццё», — прызнае Сурыновіч.

«Першую ноч я не змог заснуць»

Прыход у Друі быў цалкам беларускі ад самага яго адраджэння ў пачатку 90-х. «Першую ноч я не змог заснуць, бо не верыў, што Провід Божы мяне накіраваў у Друю, у яе сцены». Але прыход зусім малы, наракае ён.

«А дзе вялікі? — не пагаджаюся я. У Расонах, Лёзне, у Бегам’і вялікія? Там увогуле лічаныя вернікі».

«50 чалавек на святы прыходзяць на службу. І тыя пераважна старэйшыя людзі, каму за 70», — расказвае Сурыновіч.

«А можа быць, гэта проста заўжды так, што ў царкву, касцёл ідуць старэйшыя, калі задумляюцца пра зямное і незямное жыццё?» — пытаюся я.

«Бяда ў іншым: нашыя вёскі выміраюць, — расказвае айцец Сяргей. — Служачы ў Слабодцы, я кожны год хаваў каля пяцідзесяці чалавек. Моладзь з’язджае ў гарады, хаты пусцеюць». «Усё часцей пішу ў парафіяльнай картатэцы — вёска вымерла. Гэта палохае».

Вялікая мінуўшчына

Статыстыка пацвярджае: у Друі сто гадоў таму жыло 6000 чалавек. У 1970-м — 2500. Сёння — тысяча.

Айцец Сяргей перажывае. І гэта на самым паўночна-заходнім краі Беларусі, дзе яшчэ і вёска мацнейшая, і каталіцкая традыцыя не перарывалася ніколі.

У Друйскай гімназіі, што месцілася ў кляштары, вучыліся будучыя гісторык Ермалковіч, мастак Жаўняровіч, генерал ордэна марыянаў, заснавальнік бібліятэкі імя Скарыны ў Лондане, біскуп Часлаў Сіповіч, ксёндз—доктар філасофіі Тамаш Падзява. З Друяй цесна звязаныя былі гістарычныя святары Ільдэфонс Бобіч, Фабіян Абрантовіч, Язэп Германовіч, Андрэй Цікота, блаславёны пакутнік Юрый Кашыра… (Кашыра быў з праваслаўнай сям’і, але пайшоў у марыяне, і калі немцы палілі Росіцу, пайшоў у агонь разам са сваёй паствай.)

У Друі служаць і сёстры-еўхарысткі. Друя, дарэчы, была калыскаю гэтай кангрэгацыі. У 1923 біскуп Юры Матулевіч заснаваў новую жаночую кангрэгацыю Сёстраў Служэбніц Ісуса ў Еўхарыстыі. Яны тут выжылі нават у савецкі час. Хаваліся, але служылі патаемна. І вось цяпер іх тут тры застаецца. Яны жывуць цераз дарогу ад касцёла.

А што ж робіцца там, дзе традыцыя меншая?

Касцёл яшчэ жыве з адчуваннем моцы ў большых гарадах. Там ёсць «крытычная маса». А вось святары ў райцэнтрах і вёсках адчуваюць сябе вартаўнікамі бастыёнаў.

А ты адзін з сабакам

Бастыёны велічныя, але як даць рады іх захаванню, калі ты адзін, з сабакам, а ў цябе прыход — 50 бабулек?

«Са складанага — гэта стан касцёла і кляштара, — расказвае Сурыновіч. — Трэба тэрмінова рамантаваць».

Пафарбавалі — ізноў палез грыбок. Дзе пабялілі — там не пайшоў. Дзе акрылавыя фарбы — цвіль. Рэстаўратары кажуць, што сырасць паўзе з падмуркаў. Іх трэба сушыць. А гэта каштуе дзясяткі тысяч еўра. Такіх грошай няма.

Друя прыцягвае, яна натхняе, яна насычае беларускім духам.

Сюды едуць пілігрымы. На жаль, сярод іх пакуль няма мільянераў.

У савецкі час у кляштары было ПТВ. Сутарэнні замуравалі. Нешта там парушыла бомба ў вайну. Хоць і высокая гара, а сырасць. Проста так фундаменты не правентылюеш, не прасвідруеш — яны тоўстыя, да двух метраў. Як з гэтым разабрацца?

Дзяржава не дапаможа. Ёсць сотні помнікаў у горшым стане.

Руіны, бывае, развальваюцца. А тут ёсць дах, няма расколінаў. Проста паўзе цвіль, паўзе з-пад зямлі гэтая зялёная, бурая цвіль.

Пад псеўданімам Бартніцкі

Айцец Сяргей ад будзённасці ратуецца творчасцю. Ён піша вершы пад псеўданімам Яўген Бартніцкі і малюе: «Я заўсёды ўглядаў у творчасці шляхі да Бога».

«Пісаць пачаў у часе вучобы ў Гродзенскай духоўнай семінарыі. Там пазнаёміўся з Данутай Бічэль — далікатнай, інтэлігентнай. Свой вольны час, калі была магчымасць выйсці ў горад, я праводзіў у музеі Максіма Багдановіча, дзе яна працавала ў тыя часы загадчыцай».

Калі вучыўся ў Санкт-Пецярбургу, выдаваў там па-беларуску газету «Крыніца».

Жывапіс — аматарскія спробы пачаліся ў майстэрні ўкраінскай пейзажысткі Міраславы Казанцавай. «Яны выліліся ў шэсць персанальных выставаў», — з гонарам прызнаецца айцец Сяргей.

Таксама айцец Сяргей удзельнічае ў групе спецыялістаў, што працуюць над поўным перакладам Бібліі на беларускую мову.

Гэтая група паўстала дзякуючы ініцыятыве доктара тэалогіі Ірыны Дубянецкай. У ёй і бібліісты, і перакладчыкі, і мовазнаўцы, і спецыялісты па класічнай філалогіі… Добрай пляцоўкай для сумеснай працы стаў Міжнародны кангрэс даследчыкаў Беларусі, які штогод праходзіць у Коўне.

Сурыновіч распачаў пераклад Септуагінты — гэта Стары Запавет на грэцкай мове. Такая праца заўсёды супольная, да яе далучаюцца людзі з прафесійным валоданнем мовы, але таксама і з глыбокай верай.

І аўтограф гімна

А таксама ён збірае — карціны, памяткі, дакументы.

«У маёй прыватнай калекцыі каля двухсот працаў, большасць — Яна Антонавіча Рыдзікі», — расказвае Сурыновіч.

Вось ружанец Язэпа Германовіча — ксяндза і пісьменніка, вядомага пад псеўданімам Вінцук Адважны.

Асцярожна, з пяшчотай дастае айцец Сяргей з альбома аўтограф гімна «Магутны Божа» рукі Наталлі Арсенневай. Асобныя словы ў ім яшчэ адрозніваюцца ад кананічнага варыянта.

А вось паштоўкі, якія атрымлівалі ў 1920-я і 30-я марыяне. Ад братоў, выхаванцаў — з Парыжа, Рыма… Ён знайшоў іх сярод смецця ў Друі, у прамым сэнсе слова. Сярод іх паштоўкі, напісаныя беларускай лацінкай з Рыма, падпісаныя айцом Юрыем Кашырам.

«Усё мае адну мэту — стварэнне ў друйскім кляштары музея. У гэтым таксама зацікаўлены мой біскуп Алег Буткевіч, які выказаўся за тое, каб стварыць у Друі музей усёй Віцебскай дыяцэзіі», — расказвае Сурыновіч.

Але для каго будзе той музей, калі ён сам прызнае, што парафія вымірае?

Пытанне.

Для пілігрымаў, мусіць

Увогуле, што галоўнае для святара ў сітуацыі вымірання супольнасці, у якой ён служыць?

Пратэстанцкія пастары і праваслаўныя бацюшкі пражываюць гэтую сітуацыю па-іншаму. У іх сем’і. Сем’і трэба карміць. Значыць, перадусім трэба працаваць — на зямлі, у бізнэсе.

Ксяндзы сем'яў не маюць. Таму яны па-іншаму ўспрымаюць новую рэчаіснасць.

Сёння часта пакідаюць святарства менавіта пробашчы малых парафій. Іх ламае навакольная бесперспектыўнасць, так мне думаецца. Уявіце сабе сітуацыю — у цябе гіганцкі храм і ўсё сыплецца, а людзей няма і ніякіх рук не стае.

Сурыновіч шукае аптымістычныя словы, але гэта хутчэй стаіцызм: «Я і не ўмею ўжо па-іншаму, як толькі быць часткаю гэтага Касцёла і яму належаць».

Ён прыйшоў у касцёл з пакаленнем адраджэння — нацыянальнага і рэлігійнага.

«Так, мае бацькі і дзяды былі праваслаўнымі, — расказвае ён. — Я ахрышчаны таксама ў праваслаўнай Царкве. Аднак абраў святарства ў Каталіцкай Царкве. Цяжка растлумачыць прычыны, я іх проста не ведаю. Бог так пакіраваў. Святар гэта не прафесія, святар — стыль жыцця, пакліканне».

* * *

Бліц-пытанні айцу Сяргею Сурыновічу

Што Вы робіце, калі ўначы ў Ваш кляштар грукаюцца на выгляд злачынцы?

Адчыняю дзверы.

Калі Вам цяжка, Вы…

Малюся.

Калі Вам добра, Вы…

Працую.

Кім працавалі Вашы бацькі й дзяды?

Бацькі — настаўнікі. Маці — матэматыкі, бацька — гісторыі. Бабуля і дзед па бацьку таксама настаўнікі. Дзед нарадзіўся ў Наваградку і там скончыў ліцэй імя Адама Міцкевіча, бабуля з Любчы.

Жыццёвы дэвіз?

Шукаць Бога і шукаць для Бога — абраў яго перад рукапалажэннем у святары.

Самы памятны дзень?

Экзамен у семінарыі ў Гродне.

Любімы колер?

Цёмна-сіні.

Любімая кветка?

Касачы.

Калі б прэзідэнтам былі Вы, то што Вы зрабілі б найперш?

Дамогся прызнання несапраўдным рэферэндуму 1995 года.

Мінск для Вас — гэта…

Край свету, адкуль можна выпісаць добрыя кніжкі.

Вільня для Вас — гэта…

Сталіца, беларускі горад.

Віцебск для Вас — гэта…

Горад Шагала, горад майго вяртання ў Беларусь.

Што Вы купляеце ў краме кожны раз?

Тварог, садавіна, агародніна, хлеб.

Якія словы з Бібліі Вы нагадалі б чытачам НН сёння?

«І ўбачыў Бог, што святло прыгожае. І аддзяліў Бог святло ад цемры». Быцця 1,4.

* * *

Жарт

Пані Янінка са Слабодкі, дзе раней служыў айцец Сяргей, ксяндза павучала:

— Ксёндз, ці ведаеш, чаму смерць худая ходзіць?

— Не, не ведаю.

— Бо хабару не бярэ, а вось доктар наш пузаты ходзіць…

* * *

Глядзі таксама: Адкуль ёсць пайшла беларуская зямля — край Дзвіны, азёр і крывіцкай спадчыны 

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна

Хочаш падзяліцца важнай інфармацыяй ананімна і канфідэнцыйна?