Знайсці
22.02.2024 / 01:4322РусŁacБел

Кацярына Хольцапфэль-Варажун: У Аўстрыі перавучыла сына на беларускую за паўгода

Кацярыну Хольцапфэль-Варажун добра ведаюць у беларускім твітары ды іншых сацсетках, бо яна шмат піша пра беларускую мову і магчымыя памылкі ў ёй. А ў звычайным жыцці Кацярына — жонка аўстрыйца і мама 12-гадовага сына, якая жыве за мяжой ужо сем гадоў. Да Дня роднай мовы мы распыталі актывістку пра выхаванне па-беларуску за мяжой і яе допісы ў сацсетках.

Кацярына Хольцапфэль-Варажун. Фота: інстаграм

«Калі я нарэшце зразумела, што я — беларуска, я стала цэльным чалавекам»

«Наша Ніва»: Як усвядомілі, што хацелі б выхоўваць дзіця па-беларуску?

Кацярына Хольцапфэль-Варажун: Калі мы пераехалі сюды, сыну было пяць гадоў і ён пазмаўляў толькі па-расейску. У той час я вадзіла яго на заняткі выхаднога дня, якія ладзіліся таксама па-расейску, і казала, што мой сын мусіць вельмі добра валодаць расейскай мовай.

А праз тры-чатыры месяцы я стала больш чытаць навіны пра Беларусь. Асабліва мяне ўразілі відэа з Дня Волі — 2017, калі людзей хапалі проста на вуліцы, яны ішлі па батон і не даходзілі. Тады я стала думаць, чаму так адбываецца, увогуле пачала за мяжой больш цікавіцца Беларуссю. За мяжой чалавек адчувае сябе больш самотным і таму імкнецца знайсці сваіх, і я спрабавала знайсці кантакт з некаторымі расейцамі, але зразумела, што мы розныя. 

Стала задаваць сабе пытанне: называю сябе беларускай, дык чаму не ведаю нічога беларускага, не гутару па-беларуску і не перадаю родную мову сыну? Апошнім і прыемным штуршком было «Еўрабачанне», дзе з лёгкай беларускай песняй выступаў гурт Naviband. Мяне гэта вельмі ўразіла, і я зразумела: калі я хачу і далей называць сябе беларускай, мушу ўсё беларускае паставіць на першае месца, а ўсе астатнія мовы мусяць ісці пасля беларускай. Ці можа, да прыкладу, паляк называць сябе паляком, калі не ведае польскай мовы? 

Недзе ў чэрвені 2017-га, калі мы з сынам ехалі ў машыне, я павярнулася да яго і сказала: «З гэтага дня я буду з табой больш гутарыць па-беларуску». Была ўвогуле не ўпэўненая, што магу гэта рабіць — больш-менш разумела мову, але ніколі на ёй не гаварыла. Пачала гаварыць па-беларуску, і сын сказаў, што нічога не разумее, адказала яму: «Нічога, з цягам часу зразумееш». Скасавала ўсё расейскае, што ён глядзеў і чытаў, і стала замяняць на беларускае, і паціху на месца расейскай мовы ў яго стала прыходзіць беларуская.

Праз паўгода, калі мы ехалі ў мінскім таксі, кіроўца вельмі ўразіўся нашай беларускай мове і спытаў, ці мы ўжо зусім не ведаем расейскую. І мой сын сам адказаў, што забыўся на словы, то-бок паўгода хапае для дзіцяці, каб замяніць адну мову на іншую.

Цяпер я не стаўлю яму расейскі кантэнт, у нас няма сяброў, з якімі ён мог бы камунікаваць па-расейску, і сама гутару з ім толькі па-беларуску. Са мной ён таксама мусіць гаварыць толькі па-беларуску.

«НН»: Яму хапае ў вашай асобе беларускамоўнай суразмоўцы?

КХ: Так. Мы з ім не проста размаўляем па-беларуску, кожны вечар мы чытаем адно аднаму кнігі, і я навучыла яго пісаць па-беларуску. Чытаем усё што заўгодна: казкі, фэнтэзі, кнігі па гісторыі. Напрыклад, на дадзены момант я яму чытаю «Зніч ваўкалака» Валерыя Гапеева, а ён мне — «Хронікі Нарніі».

«НН»: Вам дастаткова для выхавання дзіцяці таго беларускамоўнага кантэнту, які цяпер існуе?

КХ: Цяпер ёсць мінімальная колькасць фільмаў і мультфільмаў, якія перакладаюцца на беларускую мову. Калі ўсяго будзе яшчэ больш, гэтае пытанне не будзе паўставаць.

Не варта чакаць, што хтосьці прыйдзе і зробіць, трэба браць тое, што ёсць, калі людзі хочуць вывучыць беларускую. Плюс цяпер у вольным доступе ёсць шмат добрых аўдыякніг на любы густ.

Іншае пытанне, наколькі гэта ўсё якаснае. Калі мы з сынам чытаем кнігу і я бачу памылку, адразу кажу яму — маўляў, гэта няправільна. Вучу яго, як мусіць быць правільна па літаратурнай норме, або тлумачу, калі мы сустракаем нейкі дыялектны выраз. Памылак, на жаль, хапае.

«НН»: Без чаго дзіця не выхаваць па-беларуску?

КХ: Мне здаецца, самае галоўнае — гаварыць і чытаць па-беларуску. І гэта спрыяе кантакту з дзіцем: вы чытаеце кнігу разам і абмяркоўваеце, як ён рэагуе на героя, я яму выказваю свае думкі і пачуцці, ён мне — свае. 

Калі ёсць такая сям’я, як у нас, дзе разам беларуска і аўстрыец і ў сям’і актыўныя дзве мовы, важна выконваць правіла. Калі матуля гутарыць з сынам па-беларуску, ён мусіць адказваць толькі па-беларуску.

Вельмі шмат ёсць прыкладаў, калі матуля ці тата не патрабуюць ад дзіцяці адказваць па-беларуску, у школе малы вучыць, напрыклад, нямецкую мову, вакол усё нямецкамоўнае, і дзіцяці прасцей гутарыць па-нямецку, тым больш што матуля і так усё зразумее. У нас таксама была сітуацыя, што сын пачаў выкарыстоўваць вельмі шмат нямецкіх словаў, і я сказала яму: у нас правіла, што ты са мной гутарыш толькі па-беларуску. 

«НН»: Хто вы па адукацыі, ці звязаная ваша адукацыя з беларушчынай?

КХ: У мяне эканамічная адукацыя. На мой погляд, гэта не важна, мне трэба было проста адчуць — я беларуска і мушу валодаць беларускай мовай. Тады і падцягваюцца веды: я пачынаю чытаць па-беларуску, даведваюся, хто нашы сучасныя пісьменнікі і што пішуць для дзяцей, як яны пішуць. Каб даць рады, мушу ведаць беларускую мову, значыць, мне трэба гартаць слоўнікі і граматыку, каб правільна гаварыць і ставіць маўленне. То-бок трэба пастаянна паглыбляць веды ў беларускай мове, бо яна неймаверна багатая і цікавая. Для мяне беларуская мова гучыць вытанчана шыкоўна, яна ні на што больш не падобная з-за маўлення. 

Але не скажу, што я вельмі добра ведаю ўсё датычна беларушчыны ці нашай гісторыі.

Мне проста было важна адчуць сябе беларускай, а без беларускай мовы гэта было немагчыма. Да пераезду ў Аўстрыю і ўсведамлення сябе беларускай я была ментальна рускім чалавекам, проста мела беларускі пашпарт і жыла на тэрыторыі Беларусі. Але гутарыла па-расейску, глядзела фільмы на расейскай мове і чытала на ёй кнігі, захаплялася ўсім расейскім. 

Проста немагчыма адчуць сябе беларусам, калі ўвесь час сядзець у расейскай інфармацыйнай прасторы, гэта нейкая шызафрэнія. Мы і так унутры падзеленыя ўжо шмат стагоддзяў, варта вяртаць сабе цэльнасць. Калі я нарэшце зразумела, што я — беларуска і мушу ў першую чаргу карыстацца ўсім беларускім, я стала цэльным чалавекам, адчула, што ў мяне ўнутры ёсць стрыжань.

Цяпер беларускае ў мяне ў цэнтры, і ўсе астатнія мовы вакол яе, а не як раней, калі я круцілася вакол расейскай інфапрасторы. Гэта дало мне вельмі шмат сіл, я раней не адчувала такую моц.

«НН»: Выхоўваць дзіця па-беларуску — гэта патрабуе нейкіх выдаткаў часу?

КХ: Калі дзіця трэба перавучыць з іншай мовы на беларускую, хопіць проста жадання бацькоў. Не хочаце самі шукаць беларускі кантэнт — папрасіце ў сацсетках, каб вам далі спасылкі на такі кантэнт. Цяпер безліч сайтаў з беларускімі фільмамі і мульцікамі, шмат кніг па-беларуску на любы густ. Не паспяваю іх чытаць, у мяне толькі для дзяцей і падлеткаў каля 400 кніг.

Мне неяк казалі, што я пазбавіла дзіця расейскай мовы. Адказала, што, калі захоча, яму будзе вельмі лёгка яе вывучыць на базе беларускай мовы. Проста ў нас, на жаль, большасць людзей добра ведае толькі расейскую мову, а беларускай валодае меншасць. 

«Не пераходжу на абмеркаванне асобы, стаўлюся да людзей з павагай, і гэтага, напэўна, не хапае беларусам»

«НН»: Вы шмат пішаце пра беларускую мову ў сацсетках. Што матывуе вас гэта рабіць?

КХ: Жадаю дзяліцца ведамі. Мне вельмі не падабаецца слова «беларускамоўны», бо мы ж не кажам на расейскае ці польскае, што гэта расейскамоўнае ці польскамоўнае, але датычна таго, што на беларускай мове, мы чамусьці кажам «беларускамоўнае». Часам я задумваюся пра такія пытанні, і ў гэтым выпадку мне важна разабрацца. Каб прывесці свае думкі ў лагічны парадак, я пішу допісы ў сацсетках.

Людзі сталі на іх адгукацца, нехта са мной згаджаецца, нехта — не. Але людзі вельмі ўдзячныя, асабліва ў твітары, за падказкі па беларускай мове, то-бок людзі імкнуцца пісаць і гаварыць правільна. Часам мне пісалі, што да маіх допісаў не задумваліся пра гэтыя пытанні, пра такія выразы ці праблемы моўнай дыскрымінацыі.

Але нядаўна зразумела, што ў некаторых момантах паўтараюся, а мне б гэтага не хацелася. Таму пакуль што закрыла старонку ў фэйсбуку і рэдка пішу ў іншых сацсетках.

У твітары людзям часта патрэбныя падказкі, як правільна. Да прыкладу, у расейскай мове ёсць слова «вдвоём», а па-беларуску выкарыстоўваем розныя словы ў залежнасці ад полу. Калі гэта дзве жанчыны, будзе слова «ўдзвюх», калі мужчыны — «удвух», жанчына і мужчына — «удваіх». Людзі часам блытаюць такія рэчы.

Часам кажуць, маўляў, вельмі шмат пішуць пра беларускую мову, але ж гэтага ніколі не будзе шмат, тым больш у параўнанні з матэрыяламі пра іншыя мовы. Любы, хто хоча дзяліцца ведамі, можа гэта рабіць, заўсёды знойдуцца тыя, каму будзе цікава. 

Думаю, людзей асабліва прываблівае, што я пішу вельмі ветліва. Не пераходжу на абмеркаванне асобы, стаўлюся да людзей з павагай, і гэтага, напэўна, не хапае беларусам. Таксама пішу, калі бачу нейкія памылкі ў кнігах: «Калі вы будзеце чытаць гэтую кнігу, звярніце ўвагу, што тут мусіць быць вось так». Тады, як мне здаецца, людзі запамінаюць правільны варыянт.

Па сінтаксісе і лексіцы мы ўсё больш і больш рухаемся ў бок расейскай мовы, бо не хочам правяраць у слоўніках, як жа правільна, напрыклад, ужываць тое ці іншае слова. Я пастаянна гляджу такія рэчы і ўпэўненая, што да канца сваіх дзён буду даведвацца штосьці новае пра беларускую мову.

«НН»: Ці трапляеце ў сецевыя канфлікты?

КХ: Бывае. Але адказваю такім людзям ветліва — маўляў, калі вы будзеце працягваць пісаць мне ў хамскім стылі, мне давядзецца спыніць размову. Звычайна, калі чалавеку так напісаць, ён супакойваецца, выбачаецца і мы працягваем размову. Зразумела, што нельга спускацца да нізкага ўзроўню, бо яно нічога не дасць.

На жаль, мы не навучаныя культурна і ветліва камунікаваць. Мы не адчуваем, дзе пераходзім мяжу, што важна казаць людзям «калі ласка» і «дзякуй». 

Не бачу сэнсу ісці на канфлікт, бо гэта нічога не дасць. Калі чалавек сам ідзе на канфлікт, бо яму штосьці не спадабалася, прашу ці спыніцца мне пісаць, ці супакоіцца і размаўляць са мной спакойна. А калі ідзе адкрытае прыніжэнне, проста блакую такіх людзей, бо бачу, што яны не жадаюць нешта даведацца, а хочуць мяне прынізіць. 

«НН»: Што для вас важней: дапамагаць беларускамоўным удасканальваць веданне мовы ці спрыяць таму, каб рускамоўныя беларусы пачыналі гутарыць па-беларуску?

КХ: Не можа быць беларускамоўных беларусаў, беларусы ўжо з беларускай мовай. У дадатак яны могуць ведаць якую заўгодна мову — расейскую, польскую, англійскую, украінскую ці нейкую іншую.

А ёсць рускія, якія жывуць на тэрыторыі Беларусі і маюць беларускае грамадзянства, але не хочуць ведаць нічога беларускага.

Таму не ведаю, як можна казаць пра рускамоўных беларусаў, бо беларусы ўжо мусяць ведаць беларускую мову, хаця і могуць не заўжды ёй карыстацца. 

На мой погляд, беларусы як нацыя — цудоўныя, і я вельмі хачу, каб мы такімі і захаваліся. І каб мы засталіся менавіта з беларускай мовай, не расплыліся і не сталі часткай расейцаў. Няпраўда, што можна застацца сабой з расейскай мовай, гэта самападман, асабліва калі мы знаходзімся ў такой агрэсіўнай расейскай арбіце ўплыву. 

Ніхто ж не забараняе беларускую мову. Сістэма не дазволіць, каб у нас была толькі беларуская дзяржаўная мова, але калі дадаць да яе расійскую, то колькі заўгодна. І калі вы хочаце, каб насамрэч было дзве дзяржаўныя мовы, то іх паўсюль мусіць быць дзве. Расейскую мову вы і так можаце выкарыстоўваць, але яна не абавязкова мусіць быць галоўнай і дзяржаўнай.

«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны

ПАДТРЫМАЦЬ

Чытайце таксама:

«Хай хто-небудзь ужо нарэшце скажа: трэба вывучаць беларускую як замежную мову»

Слоўнік брыдкаслоўя. Беларуская мова, якая шакуе і абражае

Легендарную «Бярозку» канчаткова русіфікавалі

Вера Белацаркоўская

Хочаш падзяліцца важнай інфармацыяй
ананімна і канфідэнцыйна?

Клас
42
Панылы сорам
1
Ха-ха
1
Ого
2
Сумна
2
Абуральна
5
3
Brilliant /адказаць/
22.02.2024
Foxx, гэты шэдэўнальны рускамірны плач нават і каментаваннем псаваць грэх. 
9
Максим Дизайнер/адказаць/
22.02.2024
Бурацiна

Повторяю и не устану повторять. В России уже лет как 20 раз в 20 лучше, чем у вас. Люди едят нормальную пищу и пьют нормальное пиво, цены на все ниже, а зарплаты везде выше, даже в небольших городках. Но это не самое главное. Главное, что россияне не относятся друг к другу, как к скоту, даже в Москве. И не надо начинать песню про войну. На войне, как на войне. А то что там происходит в каких-то промышленных клоаках, так ваша столица - Минск, и есть одна большая перенаселенная пролетарская клоака, с коптящей в центре города литейкой, и задыхающимся круглый год там же в центре в вони небольшого заводика элитного "Каскада". 
5
Максим Дизайнер/адказаць/
22.02.2024
Foxx,

Какой хороший комментарий. Видно опытного человека. Особенно концовка. Мажорам и лимите не понять. От себя добавлю, сколько вы книг по программированию перевели на белорусский язык за 32 года независимости для вашего любимого IT?
Паказаць усе каментары
Каб пакінуць каментар, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
Каб скарыстацца календаром, калі ласка, актывуйце JavaScript у наладах свайго браўзера
сакавіккрасавікмай
ПНАЎСРЧЦПТСБНД
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930