Znajści
Ałharytmičny łacinski varyjant
21.06.2021 / 15:49RusŁacBieł

Staražytny Turaŭ znachodziŭsia ŭ 163 km ad sučasnaha? Niečakanaja viersija pra fakty sa školnaha padručnika

Luby biełaruski školnik viedaje, što samy staražytny horad Biełarusi — Połack, druhi paśla jaho — Turaŭ. A voś archieołah Aleh Ioŭ śćviardžaŭ, što letapisny Turaŭ znachodziŭsia ŭ 163 km ad sučasnaha — na terytoryi ahraharadka Juravičy. Raskazvajem pra jaho arhumientacyju.

Juravičy. Fota: Siarhiej Płytkievič, planetabelarus.by

Turaŭ upieršyniu zhadvajecca ŭ letapisy pad 980 hodam: «Hety Rahvałod pryjšoŭ z-za mora i trymaŭ uładu svaju ŭ Połacku. A Tur trymaŭ uładu ŭ Turavie, ad jaho ž i turaŭcy atrymali svaju nazvu».

Nadalej Turaŭ zastavaŭsia adnym z centraŭ staražytnaj Rusi. Tut praviŭ kniaź Śviatapołk Akajanny, jaki — zhodna ź letapisam — zabiŭ svaich bratoŭ Barysa i Hleba (paźniej ich nazvali śviatymi). Tut było stvorana jepiskapstva, žyŭ znakamity Kiryła Turaŭski, było stvorana Turaŭskaje Jevanhielle.

Paśla našeścia tatara-manhołaŭ u siaredzinie XIII stahodździa Turaŭ pačaŭ zhasać, centram kniastva staŭ Pinsk (niezdarma ŭ padručnikach pišuć pra Turava-Pinskaje kniastva).

Ciapier Turaŭ — adzin z samych maleńki haradoŭ Biełarusi, jaho nasielnictva — 2700 čałaviek.

Akramia letapisnych źviestak, važnuju rolu ŭ zamacavańni aŭtaryteta Turava adyhraŭ archieołah Piotr Łysienka. U 1960-ja hady jon adkapaŭ padmurak vialikaj pravasłaŭnaj carkvy XII stahodździa. Ale bolš rannija znachodki, jakija datavalisia b X stahodździem ci pačatkam XI stahodździa, vučonyja nie znajšli.

Voś tut u spravu ŭstupiŭ archieołah Aleh Ioŭ. Daśledčyk, jaki pamior 18 červienia 2021 hoda, staŭ viadomy svaim udziełam u daśledavańni Kurapataŭ.

Aleh Ioŭ

Ale spravaj jaho žyćcia była archieałohija biełaruskaha Paleśsia. U pryvatnaści, jon z 2004-ha raskapvaŭ ahraharadok Juravičy, što ŭ Kalinkavickim rajonie.

Juravičy taksama viadomyja z padručnika. Mienavita tut znachodzicca samaja staraja u Biełarusi stajanka pieršabytnaha čałavieka (26 tysiač hadoŭ tamu).

Užo ŭ Siaredniavieččy tam pabudavali jezuicki manastyr.

U Juravičach Ioŭ daśledavaŭ haradzišča, adno z samych vialikich u Biełarusi pa płoščy — kala 8 ha. Jaho častka nahadvaje dziadziniec — centralnuju častku horada.

Taksama ŭ Juravičach znajšli maniety, častku konnaj zbrui, nakaniečnik nožnaŭ skandynaŭskaha pachodžańnia.

Kali mierkavać pa znachodkach, u Juravičach isnavaŭ vialiki horad, ale ŭ letapisach pra jaho ničoha nieviadoma.

Tamu Aleh Ioŭ pranavaŭ nastupnuju viersiju:

a što, kali staradaŭni Turaŭ znachodziŭsia ŭ Juravičach? Tady ŭsio sychodzicca: skandynaŭskija znachodki jakraz datujucca X-XI stahodździami, kali ŭ letapisach zhadvajecca Turaŭ. Da taho ž Rahvałod i Tur, mahčyma, byli vikinhami.

Ale ž što rabić z nazvaj Juravičy?

Pobač ź vioskaj kaliści praciakała raka Turja (ciapier heta kanał). Maŭlaŭ, mienavita ad jaje horad i atrymaŭ nazvu. Paźniej ža jon atrymaŭ sučasnuju nazvu, kab abhruntavać lehiendu ab zasnavańni horada.

Ci moh horad «pierajechać»? Tak, moh. Naprykład, staražytnyja Smalensk i Razań znachodzilisia ŭ inšych miescach, čym ciapier.

Čamu adbyŭsia «pierajezd»? Mahčyma, praz toje, što Śviatapołk Akajanny prajhraŭ baraćbu za ŭładu i jamu daviałosia biehčy. Ale heta tolki viersija.

Zrešty, pakul takoj viersijaj źjaŭlajecca i ŭsia kancepcyja Iova. Ale vyhladaje jana vielmi cikava. Kali ŭ Turavie tak i nie źjaviacca novyja znachodki, sprava za daśledčykami Juravičaŭ.

«Navat budučy ŭžo ciažka chvorym, invalidam, [Ioŭ] praciahvaŭ jeździć na archieałahičnyja raskopki ŭ Juravičy, a my jamu ŭ hetym radasna dapamahali. (…)

Ja byŭ absalutna pierakanany, što mienavita ŭ hetym hodzie Aleh Vilhielmavič znojdzie toj doŭhašukany archieałahičny dokaz, jaki kančatkova paćvierdzić jaho hipotezu pra łakalizacyju letapisnaha Turava,

napisaŭ u fejsbuku historyk Jaŭhien Malikaŭ. — Ciapier heta sprava ŭžo nastupnych pakaleńniaŭ daśledčykaŭ».

NN.by

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj
ananimna i kanfidencyjna?

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна
Kab pakinuć kamientar, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
Kab skarystacca kalendarom, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
PNSRČCPTSBND
123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031