Znajści
Ałharytmičny łacinski varyjant
23.01.2024 / 09:562RusŁacBieł

Urezany i adcenzuravany. Korpus biełaruskaj movy adnaviŭ svaju pracu 

Praz paŭhoda biaździejańnia častkova adnaviŭ pracu Biełaruski N-korpus. Aficyjnaj pryčynaj spynieńnia pracy nazyvalisia techničnyja prablemy, ale vyhladaje, što prajekt staŭ achviaraj palityčnaj cenzury.

Fota: «Naša Niva»

Biełaruski N-korpus niečakana spyniŭ svaju pracu ŭ lipieni 2023 hoda. Na adpaviednaj staroncy było raźmieščana paviedamleńnie pra toje, što ŭ raspracoŭščykaŭ «uźnikli prablemy z korpusam»:

«Na žal, atrymałasia tak, što my nie možam jaho padtrymlivać dalej z roznych pryčyn. Ruchavik korpusa zastajecca pad volnaj licenzijaj. Astatnija prajekty buduć praciahvacca jak i raniej».

Bolš dakładnych tłumačeńniaŭ nie było ni na samim sajcie, ni ŭ sacsietkach, zachoŭvali publičnaje maŭčańnie i movaznaŭcy-stvaralniki Korpusa.

Jak stała paśla viadoma, aficyjnaj pryčynaj była nazvanaja «niedastatkovaja mahutnaść siervieraŭ». Ale, vidać, adnoj hetaj pryčynaj spynieńnie pracy nie abmiažoŭvajecca.

Korpus składaŭsia ź niekalkich padkorpusaŭ: asnoŭnaha, nierazabranych tekstaŭ, haziet i sajtaŭ, biełaruskich Vikipiedyj abodvuch pravapisaŭ. Takim čynam Korpus uklučaŭ vielizarnuju kolkaść sučasnych tekstaŭ na biełaruskaj movie, u tym liku publikacyi biełaruskamoŭnych ŚMI, pradukcyja bolšaści ź jakich była pryznanaja režymam Łukašenki «ekstremisckimi» materyjałami. Mienavita padkorpus haziet i sajtaŭ pieršym źnik z vydačy jašče da poŭnaha adklučeńnia Korpusa. 

Niaspynnaje pašyreńnie «zabaronienaj» pradukcyi praciahvała značna skaračać koła sučasnych tekstaŭ na biełaruskaj movie, jakija moža vykarystoŭvać u Korpusie, a kanviejernaść pryznańnia ŭsiaho «ekstremisckim», rabiła niemahčymym pastajannaje adsočvańnie i ŭniasieńnie adpaviednych źmienaŭ u vielizarnuju bazu. 

Kramolnuju dla režymu pa sensie i padačy infarmacyju mahli źmiaščać i teksty biez «ekstremisckaha» statusu. Cenzuravańnie źmiestu tekstaŭ nie źjaŭlajecca zadačaj Korpusa i supiarečyć jaho sutnaści, fizična i technična niemahčyma vyjavić niebiaśpiečnyja frahmienty ŭ miljardzie słovaŭžyvańniaŭ. 

U takim razie spynieńnie pracy Korpusa ź mierkavańniaŭ ułasnaj biaśpieki vyhladaje całkam łahičnym.

Statystyka Korpusa biełaruskaj movy ŭ pačatku 2023 hoda i ŭ pačatku 2024 hoda. 

Praca Korpusa była adnoŭlena 19 studzienia, ale ŭ mocna skaročanym vyhladzie. Kali ŭ pačatku 2023 hoda ahułam korpus naličaŭ kala 1 młrd słoŭ, to siońnia zastałosia tolki 124 młn, abo 12%. 

Z adnaho boku, heta dobra kładziecca ŭ aficyjnuju viersiju pra mahutnaści siervieraŭ. Ale ŭ adnoŭlenym Korpusie nie prosta skaracilisia, a całkam źnikli cełyja padkorpusy: Korpus nieapracavanych tekstaŭ (907 młn słoŭ), jaki ŭklučaŭ teksty z sajtaŭ kamunikat.org (465 młn słoŭ) i knihi.com (432 młn słoŭ), kankardans biełaruskaj movy XIX st., jaki ŭklučaŭ praktyčna ŭsie zachavanyja tvory mastackaj litaratury, napisanyja ŭ nazvany pieryjad na biełaruskaj movie (287 tys. słoŭ), i korpus abiedźviuch biełaruskich Vikipiedyj (124 młn słoŭ).

Dunin-Marcinkievič, Syrakomla i Bahuševič, u čyich tvorach šukajuć ekstremizm prarasijskija aktyvisty. Fota: Wikimedia Commons

Hetyja źmieny lohka patłumačyć: Vikipiedyja zastajecca svabodnym i niepadcenzurnym resursam, kankardans XIX st. źmiaščaje antyrasijskija tvory Dunina-Marcinkieviča, Bahuševiča, Karatynskaha i inšych dziejačaŭ, jakija abo pryznanyja ekstremisckimi, abo źjaŭlajucca abjektam napadkaŭ prarasijskich błohieraŭ, a sajt kamunikat.org zabłakavany pa rašeńni Ministerstva infarmacyi.

Niebahaty vybar ideałahična pravilnych dziaržaŭnych veb-resursaŭ, na jakich jość choć niešta pa-biełarusku

Adrodžany korpus veb-resursaŭ siońnia ŭklučaje tolki sajty dziaržaŭnych «BiełTA», haziety «Źviazda», Biełteleradyjokampanii i aficyjny sajt Łukašenki, całkam ihnarujučy vielizarny i raznastajny masiŭ tekstaŭ, jaki dziesiacihodździami stvaraŭsia niezaležnymi miedyja. Ahułam atrymałasia 106 młn słoŭ — kropla na miescy kolišniaha mora.

Mahčyma, korpus jašče budzie dapoŭnieny inšymi materyjałami, ale mnohija tudy ŭžo nie viernucca praź ideałohiju siońniašniaha biełaruskaha režymu. 

«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny

PADTRYMAĆ

Čytajcie taksama:

Kaho ź biełaruskich litarataraŭ Bondarava admienić u 2024 hodzie

«Faktyčna my pavinny padziakavać za hetyja znachodki». Rasijski impierski historyk apublikavaŭ nieviadomyja listy Kastusia Kalinoŭskaha, jakija jaho vobrazu nijak nie škodziać

Pryznali «ekstremisckim» dvuchtomny zbor tvoraŭ Dunina-Marcinkieviča. Jon vyjšaŭ u dziaržaŭnym vydaviectvie

F. Raŭbič

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj
ananimna i kanfidencyjna?

Клас
0
Панылы сорам
7
Ха-ха
1
Ого
0
Сумна
11
Абуральна
32
6
Hańba/adkazać/
23.01.2024
Usio bolš vyhladaje na toje, što biełarusam nakanavana źniknuć jak nacyi. Usplosk 20-ha moh być pryhožaj kropkaj. Nacyja akazałasia niazdatnaj na ŭzbrojeny supraciŭ fašysckamu pradažnamu režymu, pasiŭnaja bolšaść niakiepska ŭładkavałasia pry im, mieńšaść patrochu adaptujecca za miažoj, va ŭnutranaj emihracyi ci siadzić. Nijakaha realnaha zmahańnia nie adbyvajecca - pikiety la ambasad i kancerty - važnyja jak dadatak, ale biessensoŭnyja sami pa sabie.
2
Gorliwy Litwin/adkazać/
23.01.2024
Vielmi škada. ja tolki pačaŭ im karystacca aktyŭna, za niekalki miesiacaŭ da adklučeńnia . Prablema nova-biełaruskaj movy ŭ tym što jana ad pačatku isnuje tolki ŭ nišy, vydzielenaj dla jaje rasijskaj impieryjaj, jak i ŭsie inšyja baškirskija dy jakuckija. Na ŭzroŭni alenievodaŭ i chlebarobaŭ. toj chto prymaje takija praviły hulni, taho mohuć uziać u abojmu, pisać pra lenina, stalina, pucina, nadoi i kupalle-rusalle. A ničoha što suprać ruskaj cyvilizacyi, asabliva što panskaje, łacinskaje, polska-litoŭskaje - kab nia śmieli piknuć
Kab pakinuć kamientar, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
Kab skarystacca kalendarom, kali łaska, aktyvujcie JavaScript u naładach svajho braŭziera
sakavikkrasavikmaj
PNSRČCPTSBND
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
2930