…Maja maci — Mania, Maryja, Marusia, Maryja Michajłaŭna, Maniunia, — małodšaja paśla dvuch bratoŭ i dźviuch siaścior, vyjšła zamuž u 1924 hodzie. U piatnaccać z pałovaj. Pamiežnik z zastavy na saviecka-­polskaj miažy źvioz jaje ŭhłyb Kałužskaj hubierni, u viosku Čercień.

Padobna na toje, što baćki, to bok maje dzied Michajła i babula Sofja, nie piarečyli. Heta dziŭna, bo va ŭsim, što tyčyłasia chryścijanskaj marali, dzied Michajła, carkoŭny vartaŭnik, byŭ vielmi krutoha noravu. Ale ŭ miastečku ŭžo panavała revalucyjnaja maral. Navat nazva źmianiłasia — ź Mikałajova na Łunačarskaje. Chacia, dumaju, lohkaść, ź jakoj baćki pahadzilisia na rańniaje zamužža majoj maci, była chutčej prahmatyčnaha kštałtu – pazbavicca lišniaha rota. Dy i ŭpopierak maci, jakuju ŭžo źviedaŭ ja, pajści było amal niemahčyma. Dumaju, što z tych samych časoŭ…

Praz hod, u 1925-­m, dzied Michajła i babula Sofja pamierli.

Nie toje, kab ja ničoha nie viedaŭ pra pieršaje zamužža maci. Ale pra chutki paśla taho sychod dzieda Michajły i babuli Sofji zaznaŭ upieršyniu, kali jana pryviezła mianie na radzimu. Adbyłosia toje ŭ 1959 hodzie. Mnie ŭžo vasiamnaccać, student…

Na radzimu maci pryjechała, kab adšukać mahiły baćkoŭ.

Mohiłki, na jakich mieścičy spradviek chavali pamierłych, pryhoža ŭzvyšalisia nad skryžavańniem šlachoŭ da najbližejšych viosačak i da Drysy, to bok sučasnaha Vierchniadźvinska. Padčas strašennych pavodak, jakimi stahodździami navodziła žach Zachodniaja Dźvina, ludzi šukali paratunku mienavita na mohiłkach, siarod prodkaŭ…

Šukać mahiły maich prodkaŭ dapamahała Julka, siabroŭka matulinaha dziacinstva, adzinaja nitačka, što jašče źviazvała jaje z radzimaj. «A jo… tvaju matuchnu! — sustreła «nitačka» siabroŭku, kinuŭšy płuh, lejcy i zadavolenaha vypadkovym spačynkam kania. — Dzie ž ty zhubiłasia?!»

Jany nie bačylisia amal 30 hadoŭ, z taho času, jak maci kinuła svajho byłoha pamiežnika, viarnułasia z dačuškaj Majaj u Łunačarskaje i chutka źjechała adtul u Minsk, vučycca ŭ Kamunistyčnym instytucie žurnalistyki, bolš viadomym jak KIŽ…

«Zdajecca, tut…» — Julka adchinaje zaraśnik bezu, što ŭžo bujaie pamiž viekavych sosnaŭ. Ale ničoha, što nahadvała b mahiły, nie bačna, anijakich uzvyššaŭ… «Što ž, — adhukajecca maci, — chaj buduć tut…»

Zamaŭlać pomnik my nakiroŭvajemsia ŭ Dzisnu, jakraz nasuprać Łunačarskaha, na levy bierah Zachodniaj Dźviny. Parom ciažka pieraadolvaje bystrak. «Bačyš vuń tyja prysady ŭzdoŭž bieraha? Jašče dziećmi my hladzieli, jak špacyravali pa ich polskija aficery z damami…»

Maci sumna ŭśmichajecca, a ja amal fizična adčuvaju, jak upieršyniu majo žyćcio pieraadolvaje niejkuju chvalujučuju zahadkavuju miažu.

…1973 hod, pačatak maja.

My z maci jedziem na «maskvičyku» paŭdniovaj šašoj na Maskvu, ad Smalenska praz Rasłaŭl — maci choča naviedać Čercień, adkul jak źjechała na pačatku 30­-ch, tak nikoli ŭžo tamaka i nie była. Chto tam žyvy, nie viedaje. Ale ŭ Čercieni mahiła Remy, druhoj dački.

Pra siastryčku Remu, što siamihadovaj pamierła ad škarlatyny, ja čuju ŭpieršyniu…

Ad hałoŭnaj šašy — dvaccać kiłamietraŭ uščent pavybivanaha asfaltu. Na ŭjeździe — draŭlanaja arka, uvitaja dzierazoj, z čyrvonaj zorkaj naviersie, namalavanymi paabapał hierbami horada i pryzyŭnym nadpisam «Dobro požałovať v starinnyj russkij horod Mosalsk!».

Humavyja boty ŭ bahažniku. Jany zaŭsiody tam, bo baćki — zaŭziatyja rybaki. Ale pad arkaj z haścinnym zaprašeńniem vyjści z mašyny niemahčyma — hraź, u jakoj patanuli Napaleon i Hitler, praz ščyliny ŭžo trapiła ŭ sałon. Intelihientna kažučy — pa samyja vušy…

Paratunak kličuć Vasiatkam. Niemaviedama jakoha ŭzrostu, u bliskučym šerym harnitury, biełaj kašuli z amal raźviazanym halštukam i rudym kapielušy na tyrolski manier. Kryčyć niešta nierazborlivaje, machaje rukoj, u druhoj hojdajecca avośka z apielsinami… Zadziraje kałašyny, dabirajecca da nas. «Zaraz, zaraz, — supakojvaje i praciahvaje ruku, — Vasiatka». Potym lezie ŭ kišeniu: «Šklanki jość?» A jak ža, u bardačku. Vasiatka ščodra raźlivaje pa šklankach «Maskoŭskuju»: «Nu, za pieramohu!» Zakusvajem apielsinam. «Nie chvalujciesia, tut unizie asfalt, heta kołami naciahali… Čakajcie, ja chutka…» Praz paŭhadziny Vasiatka ciahnie nas na «Biełarusie» da haścinicy. Z­-pad kołaŭ ploskaje redkaja hraź, lapaje pa škle. Kaho ni ŭbačyš praz kałamuć, va ŭsich avośki z apielsinami, u kaho i z «Maskoŭskaj». Masalsk śviatkuje Dzień Pieramohi…

«Da ranicy, — raźvitvajecca Vasiatka, — ranicaj adciahnu…» — «A ŭ Čercień nie daciahnieš?» — «Nie, tudy nichto nie daciahnie. Navat pa pjancy…»

Pračynajusia siarod nočy — z matulinaha łožka čujecca strymany płač… I znoŭku majo, zdavałasia, užo asensavanaje žyćcio praź niesucišny bol maci pieraadolvaje jašče adnu tajamničuju miažu…

Maja maci była mocnaja charaktaram i, niahledziačy na maleńki rost, dužaja fizična, mahła spraŭlać lubuju sialanskuju pracu.

U vieraśni 1939-ha jana kinuła dačku na siabroŭ i pajšła vyzvalać Zachodniuju Biełaruś. Vyzvaleńnie adbyłosia ŭ Pinsku stvareńniem i ŭznačalvańniem redakcyi «Paleskaj praŭdy»…

U červieni 1941-­ha jana pieššu, na šostym miesiacy ciažarnaści, daniesła mianie až da Mahilova. I dalej, da Kazani…

U 1945-m jana vyratoŭvała ź Niamieččyny i Polščy tahačasnuju Leninskuju, zaraz Nacyjanalnuju biblijateku, jakuju ŭžo pačali raskidvać pa vajskovych «leninskich pakojach», «čyrvonych kutkach» dy hienieralskich «trafiejach». Śmiajałasia, kali ŭzhadvała, jak tańčyła vals z Rakasoŭskim. Paśla valsu Rakasoŭski addaŭ zahad…

 Što b ni zdarałasia, z taje nočy ŭ Masalsku ja bolš nie bačyŭ, kab maci płakała. Navat na pachavańni majho baćki. Tolki źbialeły tvar.

Ale heta ŭžo inšaja historyja, inšyja miežy, ź inšymi stratami i nabytkami.

Miežy času, pamiaci i biaźmiežnaha bolu…

 P.S. Čytač musić viedać, ź jakoj nahody napisany hety ŭspamin. Adkazvaju: z nahody hłybokaha rozdumu Siarhieja Chareŭskaha pra traŭmy, što naniesła biełarusam historyja.

Dzied Michajła i babula Sofja ź dziećmi, maci — vosiem hadoŭ (pieršaja źleva). 1916 h.

Dzied Michajła i babula Sofja ź dziećmi, maci — vosiem hadoŭ (pieršaja źleva). 1916 h.

Ź pieršym mužam — pamiežnikam z saviecka-polskaj miažy. 1924 h.

Ź pieršym mužam — pamiežnikam z saviecka-polskaj miažy. 1924 h.

Tut pachavanyja dzied Michajła i babula Sofja. Zdymak 1959 h.

Tut pachavanyja dzied Michajła i babula Sofja. Zdymak 1959 h.

Paśla viartańnia na radzimu ŭ Łunačarskaje. 1930 h.

Paśla viartańnia na radzimu ŭ Łunačarskaje. 1930 h.

Zachodniaja Dźvina, Dzisna. Źleva vidać tyja samyja prysady, dzie špacyravali polskija aficery z damami. 1959 h.

Zachodniaja Dźvina, Dzisna. Źleva vidać tyja samyja prysady, dzie špacyravali polskija aficery z damami. 1959 h.

Z maim baćkam. Spatkańnie paśla hoda nieviadomaści. 1942 h. 

Z maim baćkam. Spatkańnie paśla hoda nieviadomaści. 1942 h. 

Клас
Панылы сорам
Ха-ха
Ого
Сумна
Абуральна

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?