Astranom i fatohraf Viktar Małyščyc z žonkaj haduje čatyroch dziaciej. Moŭnuju situacyju ŭ krainie baćka pakrysie tłumačyć malečy zahadzia.

«Ja raskazaŭ, što byŭ vielmi doŭhi čas, kali my byli pad rasijskaj akupacyjaj, i z 30-ch hadoŭ pa siońniašni dzień i rasijskija, i našy ŭłady imknucca rusifikavać nas, kab źniščyć jak nacyju. Tak, heta vielmi prymityŭnaje i zanadta adnabokaje tłumačeńnie, ale niejak ža treba dzieciam patłumačyć. Padrastuć — raskažu padrabiaźniej.

Ale ja nie dazvalaju dzieciam dzialić ludziej pa moŭnaj prykmiecie. My tłumačym, što ŭsie ruskamoŭnyja navokał — heta taksama našy rodnyja ludzi, prosta im nichto pakul jašče nie raskazaŭ, što naša mova — biełaruskaja. Kaniečnie, i tut ja vielmi mocna spraščaju.

Piacihadovaja Adelka časam z ruskamoŭnymi dzietkami pierachodzić na ruskuju. Starejšaj ža Hanuli (9 hod) uvohule nie treba ničoha tłumačyć — jana sa svaim charaktaram i asablivaściami navat na ŭrokach ruskaj movy prymušaje nastaŭnicu havaryć pa-biełarusku.

Nie skazaŭ by, što niedarečnaści ci śmiešnyja situacyi časta ŭźnikajuć — nasupierak stracham baćkoŭ, što biełaruskamoŭnym dzieciam niemahčyma budzie žyć u pieravažna ruskim navakolli, žyvuć jany jak samyja zvyčajnyja dzietki.

Adnojčy, pamiataju, u Mirskim zamku niejki chłopčyk hadoŭ vaśmi pačaŭ štości ŭ nas raspytvacca. Nu a my z Adelkaj jamu adkazvali. Chłopčyk chmuryŭ brovy, napružvaŭsia, niešta nie razumiejučy, a potym skazaŭ dziełavita: «Ja voobŝie-to iz Biełarusi. Iz Mohilova».

Dzieci tolki hady ŭ try pačynajuć razumieć, što isnujuć roznyja movy. Tamu hady ŭ čatyry možna raskazvać pra toje, jakaja mova naša.

Nakont pieražyvańniaŭ, što siabry nie razumiejuć pa-biełarusku, ja zvyčajna kažu: «Ty ž chočaš, kab jany z taboj razmaŭlali pa-biełarusku? Tady davaj budziem ich vučyć! Kali jany niejkaje słova nie zrazumiejuć, prosta patłumač im». Bačyŭ, što Adelka tak i rabiła».

Zasnavalnik hramadskaha abjadnańnia «Centr «Treci siektar» Vitaŭt Rudnik raskazvaje, što jaho dačka chadziła ŭ sadok, dzie ŭsie razmaŭlali pa-rusku.

Vitaŭt Rudnik z žonkaj Łanaj i darosłaj dačkoj Alesiaj.

Vitaŭt Rudnik z žonkaj Łanaj i darosłaj dačkoj Alesiaj.

«Pieršyja tydni jana navat mieła časam kłopaty z razumieńniem. Ale pytańniaŭ pra roznyja movy Alesia nie zadavała, bo ad malenstva časta traplała ŭ asiarodździ, dzie razmaŭlali na dźviuch movach. Kaniečnie, my tłumačyli joj, što našaja rodnaja mova — biełaruskaja, čamu hetaj movy ŭ hramadstvie mienš, čym chaciełasia b, raspaviadali pra historyju krainy. Tamu dačka vyrasła z pavahaj da svajoj movy i historyi, razmaŭlaje z nami pa-biełarusku, vučyć inšaziemcaŭ pravilna nazyvać krainu».

Cikavym dośviedam padzialiŭsia Aleś Haryst. Jon žanaty z rasijankaj i zaraz žyvie ŭ Rasii, ale dačku navučaje biełaruskim słovam. Niadaŭna pryjazdžaŭ ź dziciem na radzimu. I dačka nijak nie mahła razumieć, čamu biełarusy razmaŭlajuć nie pa-biełarusku.

«Pryjšłosia tłumačyć, što nie ŭsie ŭžyvajuć rodnuju movu. «Ale ž u škole vyvučali jaje. A čamu nie razmaŭlajuć?» Raskazaŭ jak kazku. Što adnojčy ŭ Rasiei źjaviłasia złaja caryca-viedźmačka i pazajzdrościła, što pa susiedstvie ludzi žyvuć mirna, robiać svaju spravu, i zachaciełasia joj sa svaimi pryjacielami-carami razadrać i prybrać da ruk našuju dziaržavu. Naźbirali siły, i tolki z treciaha razu jany zmahli pieramahčy sadružnaść krain. Potym źmienialisia na Rasiei cary, i kožny chacieŭ vałodać našaj krainaj. Znachodzilisia biełarusy, jakija pracavali na hetych caroŭ, pastupova pačali razmaŭlać na ich movie, svaich dziaciej addavać u rasiejskija škoły. I tyja zabyvalisia rodnaj movy i ŭžo svaich dziaciej nie mahli navučyć. Byli siarod biełarusaŭ i dobryja vieščuny, jakija chavali biełaruskija knihi, źbirali narodnyja pieśni, kazki, vučyli dziaciej rodnaj movie.

Dačka tady zapytała: «I ty taki viaščun?» Adkazaŭ: «Napeŭna, i ja».

Jak reahavać baćkam, kali ŭ dziciaci ŭźnikajuć pytańni ci nieparazumieńni praz movu, tłumačyć psichołah Taćciana Pałchoŭskaja.

«Najpierš ja chacieła b paprasić baćkoŭ, kab jany razmaŭlali z vychavalnicami ŭ dziciačym sadku, vykładčykami ŭ škole i stvarali takoje asiarodździe, dzie dzicia nie buduć papraŭlać ci naśmichacca ź jaho movy — kab chacia b z boku darosłych nie było padkreślivańnia, što situacyja niejkaja nienarmalnaja. Čym bolš dzicia budzie sutykacca z dobrym staŭleńniem inšych ludziej, tym mienš u jaho budzie napruhi i pytańniaŭ z hetym źviazanych», — kaža psichołah.

Ilustracyjny zdymak. Fota Voli Aficeravaj.

Ilustracyjny zdymak. Fota Voli Aficeravaj.

Baćkam nie varta rabić ahresiŭnyja napady na ruskuju movu — lepš spakojna raspavieści, što ŭ našaj krainie jość dźvie movy, ale rodnaja — biełaruskaja. Patłumačyć histaryčny kantekst — na tym uzroŭni, na jakim dzicia zmoža ŭspryniać. Dać pasłuchać uryŭki mulcikaŭ na anhielskaj ci francuzskaj movie, kab było zrazumieła, što ŭ kožnaj krainie movy roznyja.

«Patłumačcie, što chtości zabyŭsia na svaju movu, chtości nie ŭmieje na joj razmaŭlać, i dziciaci pašancavała, što jano viedaje jaje, heta bonus pa žyćci,

— raić psichołah. — Kali dzicia sutykniecca z naśmieškami, nieparazumieńniem, treba dać jamu padtrymku. Źviartajcie ŭvahu na toje, što jano adčuvaje. Nie tak važna, sutykniecca jano sa składanaściami praz movu ci inšuju temu — jaho varta navučyć vychodzić z takich situacyj.

Kali dziciaci budzie składana prytrymlivacca biełaruskaj movy praz socyum (a da hetaha treba być hatovym), nie ciśnicie. Kab paśla, kali dzicia vyraście, jano ličyła biełaruskuju movu svajoj, važna, kab u jaho nie było mocnych niehatyŭnych emocyj, źviazanych ź joj, inšakš budzie supraciŭ».

Клас
0
Панылы сорам
0
Ха-ха
0
Ого
0
Сумна
0
Абуральна
0