Iryna Łukašenka. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Iryna Łukašenka. Fota: asabisty archiŭ hieraini

«Vialikaja ideja majho žyćcia — abjadnańnie biełarusaŭ»

Niekalki tydniaŭ tamu ŭ Iryny źjaviłasia pieršaja vyšyvanka. Dziaŭčyna raskazvaje, što nieadnojčy bačyła, jak hety pradmiet adzieńnia pieratvaraje ceły horad u niešta pryhožaje, i adčuvała, jak joj chočacca być častkaj hetaha.

Ale prosta nabyvać vyšytuju kašulu ŭ kramie nie chaciełasia. «Spadziavałasia, što z majoj vyšyvankaj budzie źviazana svaja historyja. U mianie jość siabry-ŭkraincy, i my ź imi pajechali ŭ Karpaty. Tam u horadzie Kosavie jość vielmi stary bazar sa svajoj atmaśfieraj, i voś tam ja nabyła sabie pieršuju vyšyvanku», — kaža dziaŭčyna.

Iryna raskazvaje, što joj važna mieć niešta, što abjadnoŭvała b jaje z Ukrainaj, naprykład, vyšyvanku. Jana nie z tych, kamu cikava siadzieć u infarmacyjnaj burbałcy i kamunikavać tolki ź biełarusami, dziaŭčyna adkrytaja da ŭsich. Jana z zadavalnieńniem znajomicca z ukraincami, z tym, čym jany žyvuć, i radujecca tamu, kolki supolnaha pamiž imi i biełarusami.

Pavodle Iryny, jakraz ukraincy padšturchoŭvajuć jaje da biełaruščyny. «Raniej viedała biełaruskuju movu, vučyła jaje na kursach, ale nie razmaŭlała pa-biełarusku ŭ žyćci, i ŭsio źmianiłasia praz ukraincaŭ. U žniŭni 2022 hoda, kali paŭhoda išła vajna, ja pajšła ŭ Karpaty z ukraincami-vałanciorami, była tam adzinaja biełaruska. Jany ŭsie, bolš za sto čałaviek, razmaŭlali pa-ŭkrainsku, i ja nie mahła sabie dazvolić hutaryć ź imi pa-rusku. Vyrašyła razmaŭlać tam pa-biełarusku, i heta byŭ pieršy taki dośvied u maim žyćci, sapraŭdnaje vyprabavańnie. Ale kali ja pryjechała dachaty, mnie ŭžo było nie strašna hutaryć na rodnaj movie, bo jany vielmi mianie padtrymlivali», — apaviadaje Iryna.

Aktyvistka nie tolki starajecca raspaŭsiudžvać biełaruščynu sama, ale i dapamahaje biełarusam Kijeva prajaŭlać siabie. Dla jaje ź siabrami važna, kab va Ukrainie prachodzili padziei, źviazanyja ź biełarusami, kab da ich dałučalisia ŭkraincy, kab važnyja dla biełarusaŭ daty byli bačnyja. Iryna tłumačyć: treba pakazać, što my jość va Ukrainie, što tut nie tolki biełarusy-vajskoŭcy, ale i tyja z nas, chto prosta vybraŭ hetuju ziamlu dla žyćcia, i ź biełarusami Ukrainy treba ličycca.

Fota: asabisty archiŭ hieraini

Fota: asabisty archiŭ hieraini

Biełaruskija mierapryjemstvy, pra jakija kaža Iryna, jana arhanizoŭvaje sama. «Naprykład, 26 studzienia, u hadavinu śmierci Michasia Žyźnieŭskaha, my praviali marš. My pryśviacili jaho ŭsim biełarusam, jakija zahinuli za Ukrainu z pačatku padziej 2014 hoda. My zładzili mierapryjemstva na Dzień rodnaj movy, a potym na Dzień Voli razdavali draniki ŭ parku Šaŭčenki. Užo rychtujem novaje mierapryjemstva. Praz toje, što ja ŭsio heta rablu, ja jašče i abjadnoŭvaju ludziej, biełarusaŭ i ŭkraincaŭ, jakija nas padtrymlivajuć, cikaviacca našaj movaj, kulturaj i prosta nami, jakija hatovyja bavić razam čas i daznavacca pra nas bolš», — kaža dziaŭčyna.

A jašče Iryna — vałanciorka. Jana dapamahała evakuacyi achviar vajny i pracavała ŭ špitali z paranienymi. Pra siabie jana kaža ścipła: maŭlaŭ, sprabuju dapamahčy, rablu, što mahu, i žyvu vieraj u toje, što zmahu zrabić hety śviet kryšačku lepšym.

Važna, jak kaža Iryna Łukašenka, abjadnoŭvać u dapamozie biełarusaŭ ź jak maha bolšaj kolkaści kutkoŭ śvietu. «Biełarusy ciapier paŭsiul, jość biełarusy ŭ Biełarusi, va Ukrainie — vałanciory, tyja, chto vajuje za Ukrainu, i tyja, chto prosta tut žyvie. Jość biełarusy ŭ Jeŭropie i pa ŭsim śviecie. Vialikaja ideja majho žyćcia — abjadnańnie biełarusaŭ, i my ź biełaruska-ŭkrainskim chabam «Sustreča», dzie ja zadziejničanaja, možam nad hetym pracavać. 

Z humanitarkaj tak i atrymlivajecca: jaje źbirajuć biełarusy Jeŭropy, pryvoziać siudy, a my tut na miescy viedajem, što z humanitarki kamu patrebna, možam jaje pieradavać i takim čynam rabić dobryja spravy svaimi rukami. Varta, kab usie dałučalisia da tych vialikich padziej, u jakija, tak zdaryłasia, my žyviom», — dzielicca aktyvistka.

Sabranaja humanitarka. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Sabranaja humanitarka. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Na pracu Iryna taksama znachodzić čas, jana ajci-mieniedžarka. Raniej pracavała bolš ščylna i vałancioryła niekalki volnych hadzin štodzień, ale adčuvała siabie niekamfortna, maŭlaŭ, ja ž mahu bolš. Ciapier ža dziaŭčyna vyzvalaje bolš času na vałanciorstva i hramadskuju aktyŭnaść. Žartuje, što jana ž mieniedžarka, dyk i nie dziva, što zdoleła zbudavać svoj hrafik naležnym čynam. Navat padzialaje jaho na kampanienty: praca za kampjutaram, vałanciorstva anłajn i afłajn, a taksama adpačynak, i apošniaje — abaviazkovaja častka žyćcia.

«Taja vialikaja meta, dla jakoj ja žyvu, užo adbyvajecca ŭ Kijevie»

Na ruce Iryny tatuiroŭka — błakitnaja TARDIS, mašyna dla pierasoŭvańnia ŭ prastory i časie z brytanskaha sieryjała «Doktar Chto». Hałoŭny hieroj sieryjała — amal nieśmiarotny inšapłanietnik Doktar, jaki vyratoŭvaje Ziamlu i nie tolki ad samych raznastajnych pahroz. Jaho biełaruska nazyvaje svaim altar-eha, a junackaje tatu — niečakana značnym dla siabie. «Zrabiła tatuiroŭku z TARDIS niedzie ŭ 2016 hodzie, bo mnie padabałasia jaje kancepcyja, historyja, źviazanaja z hetym. I tolki ciapier zadumałasia nad tym, čamu ž nasamreč ja jaje vybrała. Vybrała, bo heta historyja pra mianie! Viadoma, ja nie pierasoŭvajusia ŭ prastory i časie, ale kryšku rablu hety śviet lepšym», — kaža jana.

U sieryjale TARDIS mieła zdolnaść pieranosić istot u rozny čas i miesca, ale ad jaje błakitnaj kopii na svajoj ruce Iryna takoha nie prosić. «Mnie padabajecca toje, dzie ja znachodžusia ciapier. Ja tam, dzie pavinna być. Ale ja nie mahu pryjechać u Biełaruś i ŭbačyć svaich blizkich, tamu, kali b mieła takuju mahčymaść, ja b na adnu chvilinačku tudy pieraniesłasia», — raspaviadaje dziaŭčyna.

Taja samaja TARDYS. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Taja samaja TARDYS. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Ukrainu i Kijeŭ dziaŭčyna nazyvaje svaim domam. Raskazvaje, što palubiła horad na Dniapry ź pieršaha dnia, i tak u jaje nikoli nie było. Sama Iryna z haradka ŭ Viciebskaj vobłaści. Kali jana pierabrałasia ŭ Minsk, to zvykałasia sa stalicaj paru hadoŭ. A ŭ Kijevie, kudy pierabrałasia ź Biełarusi pa palityčnych pryčynach dva hady tamu, adrazu adčuła: tut jana na svaim miescy, znajšła siabie i nie chacieła b pierajazdžać kudy-niebudź jašče navat tolki na čas vajny. Dziaŭčyna ź ciepłynioj zhadvaje adnu ź lubimych kijeŭskich łakacyj — Aleju mastakoŭ, dzie bačyš paŭhorada, Padoł i Dniapro: «Staiš tam i dumaješ: vaŭ, heta cudoŭny horad, i jon moj».

Ale čamu biełaruska nie pakinuła Ukrainu i Kijeŭ navat u ciapierašnija niespakojnyja časy? Iryna Łukašenka adznačaje dźvie pryčyny: «Pieršaja — taja, što Kijeŭ — maja duša, i mnie tut chočacca žyć, ja vielmi lublu hety horad. A jašče ja nie ŭjaŭlaju, jak ja mahu być ciapier u inšym miescy. Nie mahu prosta ŭziać i pajechać kudyści jašče, u tuju ž Varšavu, i dalej žyć zvyčajnym žyćciom. Viedaju, što ja patrebnaja tut i što taja vialikaja meta, dziela jakoj ja žyvu, užo adbyvajecca tut».

Što heta za vialikaja meta? Dy ŭsio toje ž — rabić śviet kryšačku lepšym. Ale aktyvistka ŭdakładniaje, što dla jaje heta źviazana z hramadzianskaj supolnaściu: spryjać tamu, kab kožny bačyŭ svajo miesca ŭ ciapierašnich vialikich padziejach i niešta rabiŭ dla taho, kab my žyli ŭ lepšym śviecie. Dla Iryny važna mieć takuju metu, punkt, kudy ty nakiroŭvaješsia, ale jana pryznajecca, što ŭ jaje žyćci mety źmianiajucca, i heta narmalna. Kłasna, jak zaŭvažaje dziaŭčyna, kali ty možaš spynicca, padumać, ci padabajecca tabie toje, kudy ty idzieš, i źmianić kirunak, kali treba.

A što da Kijeva, jak tłumačyć Iryna, to jana nie razumieje, jak joj možna było nie zastacca ŭ horadzie: «Źjazdžała ŭ Lvoŭ, kab dapamahać tam z šełtarami, praviała tam try tydni ŭ pačatku poŭnamaštabnaj vajny. Kali sieła ŭ ciahnik u Lvoŭ, adrazu zapłakała i nie mahła supakoicca ŭvieś čas, pakul jechała tudy. Ale razumieła, čamu jedu: tamu što ŭ Kijevie ŭ toj čas musiła b siadzieć doma i ničoha [karysnaha] nie rabić, a ja tak nie mahu, tym bolš u Lvovie byli patrebnyja ruki. Kali b tut znoŭ było niebiaśpiečna, zastałasia b u Kijevie i rabiła b usio mahčymaje, kab jaho vyratavać, bo ŭžo razumieju, jak možna dapamahać u takoj situacyi. Horad nie trapiŭ by pad akupacyju, ale kali b heta zdaryłasia, nie dumaju, što ja b tam pražyła, mianie b zabili».

Iryna raskazvaje, što tolki ŭ Kijevie ŭśviadomiła da kanca, nakolki dla jaje važnaja svaboda. Dla biełaruski heta źviazana z Dniom Voli — 2022, pieršym, praviedzienym nie ŭ Minsku, kali dziaŭčyna ŭpieršyniu całkam adčuła, što heta za śviata i pra što jano, adčuła, što i jana choča być volnaj.

«Treba pracavać da pieramohi, inakš navošta heta ŭsio pačynałasia?»

26 červienia 2022 hoda Iryna zhadvaje, napeŭna, jak samy strašny dla jaje dzień za poŭnamaštabnuju vajnu. Tady na ŭkrainskim froncie zahinuli čatyry biełarusy, u tym liku Ivan «Brest» Marčuk, a jašče dvoje trapili ŭ pałon.

«Tady vajna padyšła da mianie najbolš blizka, bo jana dakranułasia da čałavieka, jakoha ja viedaju asabista, jaki za dva tydni da taho byŭ u mianie doma, jon raskazvaŭ mnie, što bačyŭ i adčuvaŭ padčas svajoj pieršaj bajavoj zadačy. Nie viedała, žyvy jon albo nie, a potym vyśvietliłasia, što jon u pałonie, i heta doŭžycca ŭžo hod. Dahetul niama navin, niezrazumieła, što ź im i kali jon budzie tut, ale ja vielmi jaho čakaju», — dzielicca biełaruska.

Z bolem dziaŭčyna ŭspryniała i padziei siaredziny maja, kali zahinuli piać vajaroŭ z pałka Kalinoŭskaha, u tym liku i suzasnavalnik biełaruskaha «Biełaha lehijona» Mirasłaŭ Łazoŭski. Praz bolš čym hod paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny z takimi navinami, jak praciahvaje Iryna, trochi zvykaješsia, ale ŭsio roŭna niaprosta.

Z časam bol robicca častkaj ciabie, balić krychu mienš, i ty na svaju ranu ŭžo mienš źviartaješ uvahu. Treba, robić vysnovu biełaruska, prapracoŭvać svaje emocyi i pačućci i iści dalej, a nie pakutavać i być usio žyćcio niaščasnym čałaviekam.

Naturalna ŭ takich abstavinach adčuvać stomu i źniasilenaść, ale Iryna Łukašenka admaŭlaje, što ŭ jaje takija pačućci prysutničajuć. «Jak možna stamicca ad vajny, kali ludzi dahetul kožny dzień hinuć?

Šmat maich znajomych, nie tolki biełarusaŭ, ale i ŭkraincaŭ, ciapier na froncie, šmat chto z maich znajomych zahinuŭ. Najlepšyja ludzi spynili svajo zvyčajnaje žyćcio, uziali ŭsio, što ŭ ich było, i pajšli abaraniać krainu. Kali pra heta dumaješ, prosta nie možaš spynicca.

Horad Dzierhačy na Charkaŭščynie. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Horad Dzierhačy na Charkaŭščynie. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Ja nie stamiłasia, bo treba pracavać da pieramohi, inakš navošta heta ŭsio pačynałasia? I heta nie tolki pra vajnu, ale i pra Biełaruś taksama.

Ja vybrała taki šlach, źjechała z krainy, u mianie taksama było inšaje žyćcio. I mnie chočacca praciahvać, chočacca heta ŭsio źmianić u lepšy bok.

Heta marafon, i treba raźmiarkoŭvać svaje siły, ale varta zaŭsiody dumać: «Što ja mahu zrabić jašče?» Prosta ja vybrała takoje žyćcio, i mnie heta padabajecca», — razvažaje jana.

Iryna z nadziejaj zhadvaje vosieńskija dni 2022 hoda, kali ŭkrainskaja armija zdabyła adnu z najvialikšych svaich pieramoh u hetaj vajnie — vyzvaliła Chierson. Biełaruska duža ciesna pracavała z vałanciorami ŭ tym rehijonie i sa słužbami, jakija evakujavali ludziej z Chiersona. U kastryčniku minułaha hoda, kali horad byŭ jašče akupavany, jana naviedała Chiersonskuju vobłaść — razvoziła humanitarku i dapamahała ŭ evakuacyi, a potym była i ŭ vyzvalenym Chiersonie. Raskazvaje, što, niahledziačy na vybuchi i na składanuju atmaśfieru navokał, horad pakinuŭ u jaje vialikuju nadzieju na budučyniu.

Tym nie mienš tam było niaprosta, u tym liku i ŭ maralnym sensie. «Kali vyzvalili Chierson, niedaloka ad horada zastavalisia rasijskija vajskoŭcy, i jany kožny dzień źniščali i budynki, i jaho žycharoŭ. Pamiataju, jak my ź siabroŭkaj stajali ŭ kramie, i miascovy žychar pabačyŭ, što my z evakuacyi. Padyšoŭ i skazaŭ, što, chacia horad i vyzvalili, jon pajedzie adtul, bo jaho žyllo razbambili i jamu bolš niama dzie žyć.

To-bok tam kožny dzień niešta zdarałasia, i składana, kali ŭ luby momant u kahości kala ciabie moža skončycca žyćcio. Ale tam za siabie ty nie vielmi chvaluješsia, bolš turbuješsia za inšych. Kali ja była i ŭ Chiersonskaj vobłaści, i ŭ Chiersonie, tam byli pryloty, ale ja nie reahavała na ich tak, jak reahuju na pryloty ŭ Kijevie. U Kijevie heta strašna, ty chvaluješsia, a ŭ Chiersonie prosta čuła prylot i išła dalej, tam serca nie spyniałasia ŭ hety momant. Napeŭna, ja prosta viedała, kudy idu, i što pryjazdžała tudy nie žyć, a dapamahać z evakuacyjaj».

Dziaŭčyna pamiataje, jak u Chiersonskaj vobłaści jana apynułasia ŭsiaho za dva kiłamietry ad frontu — navat ukrainskaja artyleryja stajała ad jaho dalej. I tam, niahledziačy na huki snaradaŭ, jana nie śpiašałasia ratavacca i praciahvała razdavać humanitarku. Biełaruska tłumačyć, što tyja pryloty byli pa adčuvańniach daloka ad jaje, a ŭ Kijevie, kali jana čuje blizki prylot, biaśpiekaj nie hrebuje. 

U vyzvalenym Chiersonie. Fota: asabisty archiŭ hieraini

U vyzvalenym Chiersonie. Fota: asabisty archiŭ hieraini

«U Kijevie ja adychodžu ad voknaŭ, kali čuju, što prylot budzie la majho doma, i chavajusia ŭ kalidory, bo ad askiepkaŭ taksama možna paciarpieć. Kali prylot blizka, dryžać vokny i padłoha, ty ŭsim ciełam adčuvaješ, što heta kala ciabie», — raskazvaje Iryna ŭroki vajny.

«Tam Łukašenka ź minusam, a tut Łukašenka ź plusam»

Iryna Łukašenka razvažaje, što ciapier atrymlivaje va Ukrainie dośvied, jaki było b karysna prynieści ŭ Biełaruś. «Bolš za toje, ja heta rablu ŭ tym liku dla Radzimy, kab potym dapamahać novaj Biełarusi niejak raźvivacca. Častka majho vałanciorstva — heta OZON, častka Centra hramadzianskich svabod, jaki atrymaŭ Nobieleŭskuju premiju miru razam z našym Alesiem Bialackim. OZON zajmajecca nazirańniem za sudovymi spravami i mitynhami, i ciapier u nas ź imi prachodzić vialikaja kampanija pa manitorynhu bambaschoviščaŭ. Adrazu pryjšła tudy z dumkaj razabracca, jak heta pavinna pracavać, kab potym zrabić hetak ža ŭ Biełarusi», — dzielicca dziaŭčyna. 

U jakoj Biełarusi Irynie chaciełasia b žyć? Moža, nie ŭ idealnaj, ale ŭ takoj, dzie možna spakojna žyć i raźvivacca, dzie ciabie nie pasadziać na šmat hadoŭ ni za što. Kali ludziam daduć mahčymaść niešta rabić samastojna i raści, Biełaruś stanie lepšaj, bo ludzi mohuć usio, upeŭnienaja aktyvistka. I joj jakraz cikava budavać novaje, karystacca atrymanymi mahčymaściami, stvarać.

Z kalehami pa inicyjatyvie OZON. Fota: asabisty archiŭ hieraini

Z kalehami pa inicyjatyvie OZON. Fota: asabisty archiŭ hieraini

I jaje proźvišča, trahičnaje dla biełaruskaj historyi, hetamu b nie pieraškodziła. «Napeŭna, mnie było b z maim proźviščam kamfortna [ŭ novaj Biełarusi] prosta tamu, što ja dobry čałaviek. I moža być, praź mianie ludzi buduć razumieć, što nie tolki na proźvišča varta źviartać uvahu.

Kali ja pierajechała siudy i ŭ mianie pytalisia, ci chaču ja źmianić proźvišča, adkazvała, što, viadoma, chaču! Ale potym, niedzie praz hod, adčuła, što zvykłasia ź im. Mnie narmalova, časam tolki čuju niejkija žarty pra proźvišča. Kali ich mała, mnie padabajecca, a kali takich žartaŭ zašmat, užo niepryjemna. I kali my sustrakalisia ź Zianonam Paźniakom, jon pažartavaŭ: tam Łukašenka ź minusam, a tut Łukašenka ź plusam», — padsumoŭvaje Iryna.

«Jon byŭ maim kachańniem na ŭsio žyćcio». Vialikaje intervju z udavoj bajca Vasila Parfiankova

Sotni biełarusaŭ prachodziać bajavuju padrychtoŭku ŭ Polščy, kab zmahacca z režymam Łukašenki — The Times

Kalinoviec «Kuś»: Luby dziejač biełaruskaj revalucyi pierastanie dla mianie isnavać, kali voźmie ŭdzieł u handli palitviaźniami ŭ abmien na źniaćcie sankcyj

Клас
70
Панылы сорам
3
Ха-ха
1
Ого
7
Сумна
3
Абуральна
12

Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?