Mierkavańni2

Try praŭładnyja koły, dva paduładnyja kłasy, niekalki vialikich hrup… Sacyjołah razvažaje nad sučasnaj strukturaj biełaruskaha hramadstva i patrabavańniami da roznych hrup

Sacyjołah Hienadź Koršunaŭ na «Centry novych idej» prapanuje svajo bačańnie ciapierašniaj struktury biełaruskaha hramadstva, zychodziačy z taho, jakija patrabavańni palityčny režym vystaŭlaje roznym sacyjalnym hrupam.

Fota: Getty Image

U minułuju piatnicu ŭ biełaruskim infapoli znoŭ paŭstała tema «tych, chto źjechaŭ», jakim čarhovy raz prapanavali «viartacca». Ale tolki paśla taho, jak dakažuć, što «nie zabili, nie skrali, na vulicu nie chadzili, nie łamali, nie kryšyli».

Z adnaho boku, ničoha novaha, tyja ž varyjacyi ŭžo nabiŭšaha askomu «pakajciesia i na kaleniach paŭzicie». Ź inšaha — dobraja nahoda praz patrabavańnie inicyjatyŭna dakazvać svaju nievinavataść parazvažać pra toje, jakim pradstaŭniki režymu bačać (abo vybudoŭvajuć) sistemu ŭzajemaadnosin ź biełaruskim hramadstvam.

Abapirajučysia na dynamiku adnosin dziaržavy z roznymi subjektami ŭ pravavoj, hramadzianskaj, ekanamičnaj, sacyjalnaj i inšych śfierach, možna mierkavać, što ŭłady budujuć prykładna nastupnuju strukturu:

«Siamja i blizkaje koła» — heta tyja, kamu ničoha dakazvać nie treba. Akramia samoha biełaruskaha dyktatara ź jaho synami dy niaviestkami, siudy, mabyć varta adnieści i takich pierson, jak Viktar Šejman, Dźmitryj Baskaŭ, para Ejsmantaŭ, a taksama šerah inšych jak viadomych, tak i zusim niemiedyjnych pierson.

Da bližniaha koła, vierahodna, varta adnieści i tak zvanyja «kašalki režymu».

Heta pradstaŭniki dziełavych kołaŭ, jakija dakazvajuć asabistuju viernaść Łukašenku šlacham niepubličnaha absłuhoŭvańnia jaho intaresaŭ i patrebaŭ. Zrazumieła, atrymlivajučy z hetaha svaju vyhadu. Padobnyja funkcyi vykonvajuć nie tolki biełaruskija biznesmieny, ale i zamiežnyja «siabry».

Adznačym, što davier «kašalkam» z boku režymu nie biezumoŭny, i jon pieryjadyčna stračvajecca. Paśla čaho biznesmien hublaje status «kašalka», zatoje nabyvaje kryminalny termin. Jak heta adbyłosia, naprykład, ź Juryjem Čyžom.

Druhoje koła składajecca hałoŭnym čynam ź siłavych viedamstvaŭ, na jakija režym zrabiŭ staŭku jašče da vybaraŭ 2020 hoda.

Pryčym tut, vierahodna, pravilniej kazać nie pra viedamstvy ŭ cełym, ale chutčej pra ich kiraŭnikoŭ, jakija ŭ aparatnaj baraćbie z kankurentami imknucca dakazvać svaju maksimalnuju łajalnaść i karysnaść režymu.

Nakolki možna mierkavać pa najaŭnaj u adkrytym dostupie infarmacyi, panoŭnaje stanovišča siarod represiŭna-siłavoj mašyny Biełarusi siońnia zajmaje Hienieralnaja prakuratura na čale z Andrejem Šviedam. Zrešty, jaje značeńnie nie varta absalutyzavać jak minimum pa dvuch pryčynach.

Pa-pieršaje, treba mieć na ŭvazie lubimuju praktyku Łukašenki pa «pieratrachivańni» svajho kiraŭničaha aparata, kab paźbiehnuć niebiaśpiečnaj kancentracyi administracyjnych resursaŭ u jakim-niebudź adnym kabiniecie. Druhi momant — ciapier varta źviarnuć uvahu na cichaje ŭzmacnieńnie Minabarony, jakoje choć i nie maje jarkaj pradstaŭlenaści ŭ infarmacyjnaj prastory, zatoje ŭpeŭniena pavialičvaje svaju dolu ŭ biudžetnym i ŭzmacniaje zakanadaŭčaje łobi, prasoŭvajučy nieabchodnyja źmieny ŭ zakanadaŭstvie. Što charakterna, pry hetym paralelna i ŭ čarhovy raz tarpiedujučy prapanovy viedamstva Švieda pa stvareńni mižviedamasnych vajskovych prakuratur.

Fota: Getty Image

Tearetyčna, kudyści ŭ hetaje druhoje koła varta źmiaścić i svojeasablivych apryčnikaŭ režymu — HUBAZiK (u kampanii z naboram atmaśfierna-śpiecnazaŭskich padraździaleńniaŭ Karpiankova). Choć ich aparatnaja vaha niesupastaŭnaja ni z prakurorskaj, ni ź minabaronnaj, svaje prymityŭna žorstkija funkcyi jany vykonvajuć spraŭna, štodnia dakazvajučy svaju hatoŭnaść vykonvać lubyja rasparadžeńni načalstva.

Treciaje koła ci ŭzrovień — heta, jak čaściakom jany siabie sami nazyvajuć, «hasudaravy ludzi». Heta dosyć šyroki śpiektr rabotnikaŭ kiraŭničaj viertykali: ad administracyi prezidenta da rajvykankamaŭ i administracyj dziaržpradpryjemstvaŭ.

Da 2020 hoda, napeŭna, možna było razvažać pra toje, što ad ich patrabujecca prafiesijanalizm i administracyjna-kiraŭničyja kampietencyi. Ale heta raniej. Ciapier, jak dakładna adznačyŭ rektar Akademii kiravańnia Viačasłaŭ Daniłovič, hałoŭnyja patrabavańni vielmi prostyja — być «patryjotam i dziaržaŭnikam».

Inšymi słovami, ad šarahovych pradstaŭnikoŭ dziaržaŭnaha aparatu patrabujecca pierš za ŭsio demanstravać svaju padparadkavanaść i vykanaŭčaść, a realna vyrašać zadačy na miescach — u najlepšym vypadku druhasnaja sprava.

Što cikava, kali subjektam ź pieršych dvuch kołaŭ u abmien na ich viernaść i łajalnaść nadajucca peŭnyja finansavyja i kiraŭničyja bonusy, to dla prostych dziaržsłužboŭcaŭ sistema matyvacyi składajecca bolš z faktaraŭ bizuna, čym piernikavych momantaŭ.

Dalej. Kali kazać pra hramadstva ŭ cełym i pra vialikija hrupy ŭ pryvatnaści, to tut usio bolš dyfierencyjavana i značna składaniej.

U łohicy patrabavańniaŭ režymu hramadstva dzielicca na dva asnoŭnyja «kłasy» i niekalki vialikich hrup. I da kožnaj z hetych sukupnaściaŭ ułady vyłučajuć svaje patrabavańni.

«Kłas biudžetnikaŭ» — heta nie tolki piensijaniery, nastaŭniki i lekary. Heta i rabotniki ŭsich dziaržaŭnych pradpryjemstvaŭ, arhanizacyj i ŭstanoŭ. Usich, tamu što kožny, chto pracuje ŭ struktury, jakaja naležyć dziaržavie (navat piensijanier, jaki nidzie nie pracuje), pavinien adčuvać pačućcio hłybokaj padziaki dziaržavie za toje, što heta dziaržava jaho ŭtrymlivaje: płacić zarobak (piensiju), lečyć, daje adukacyju jahonym dzieciam i h. d. I nichto, akramia dziaržavy, pra hetych ludziej nie pakłapocicca.

Razumieńnia taho, što ŭsio heta robicca za košt padatkaŭ, jakija płacić čałaviek, niama. Jość inšaje razumieńnie: usie hrošy — dziaržaŭnyja. Akramia taho, paśla 2020 hoda źjaviłasia razumieńnie, što raniej «najcišejšaja niva, samaje pakorlivaje nasielnictva»(pa słovach Juryja Karajeva), akazałasia vielmi niaŭdziačnym: u tvar kryčali «Sychodź!», strajkavać sprabavali, na maršy stolki miesiacaŭ vychodzili. Zrazumieła, što paśla hetaha patrabavać i čakać ad ludziej padziaki było b zanadta navat dla biełaruskaha režymu.

Tamu pačała pracavać inšaja łohika patrabavańniaŭ: «maŭčać, bajacca, padparadkoŭvacca». Pieralik instrumientaŭ, jakija zabiaśpiečvajuć funkcyjanavańnie hetaj łohiki, viadomy: kryminalizacyja inšadumstva, bieśpierapynnyja represii, pastajannaja pahroza zvalnieńniaŭ. I roznaha rodu śpisy: «čornyja», «šeryja», «ukrainskija», «polskija» i inš.

Zychodziačy z (nie)traplańnia ŭ niejki z hetych śpisaŭ šmat u čym vyznačajecca los «biudžetnika»: ci moža jon stać dziaržsłužboŭcam, ci zmoža pabudavać karjeru ŭ dziaržaŭnaj struktury, i naohuł ci atrymajecca ŭ jaho ŭładkavacca na pracu ŭ dziaržaŭnuju strukturu.

Druhi kłas — «pryvatniki». Niahledziačy na svaju dolu ŭ ekanomicy, luby biznesmien dla režymu źjaŭlajecca voraham, sapraŭdnym kłasavym voraham. Tamu što pryvatnik nie zarobak ad dziaržavy «atrymlivaje», a sam «zarablaje» na svoj chleb. Bo nie dziaržava vyrašaje, što, dzie i kali pryvatniku rabić, a jon sam rasparadžajecca svaimi časam, hrašyma i inicyjatyvaj. Tamu što nie pryvatny siektar finansujecca dziaržavaj, a dziaržava — pryvatnym siektaram.

I dla taho, chto choča kantralavać usio, takoje stanovišča spraŭ nieprymalnaje. Tamu luby «pryvatnik» (kali jon nie «kašalok režymu») razhladajecca ŭładaj z punktu hledžańnia prezumpcyi vinavataści, prosta pa fakcie svajoj adnosnaj niezaležnaści ad dziaržavy. I zadača ŭładaŭ — u tym, kab pastajanna nahadvać pryvatniku ab adnosnaści jaho niezaležnaści ad dziaržavy. Nahadvać novymi padatkami, pastajannymi pravierkami, piermanientnymi pierarehistracyjami, pieralicenzavańniami i inšymi sposabami. Prosta kab, pa-pieršaje, trymać usio pad maksimalna žorstkim kantrolem, a pa-druhoje, pastajanna «šlifavać tłušč» z praklatych buržujaŭ.

Kali viartacca da łohiki patrabavańniaŭ, to z boku režymu da pryvatnika sistema patrabavańniaŭ prostaja — za prava pracavać u Biełarusi treba biez usialakich piarečańniaŭ padparadkoŭvacca ŭsim patrabavańniam i płacić, płacić, płacić.

Akramia dvuch asnoŭnych kłasaŭ, pa dziejańniach uładaŭ vyrazna vyłučajucca jašče niekalki dekłasavanych hrup.

«Treci siektar» — heta tyja, chto i nie biudžetniki, i nie pryvatniki; niejkija niezrazumiełyja i słabakantralavanyja samaarhanizavanyja struktury, jakija sprabujuć zamiest dziaržavy vyrašać prablemy i kłapacicca pra nieabaronienyja płasty nasielnictva, ekałohiju, pravy čałavieka i inšyja małazrazumiełyja rečy. Heta jašče bolšyja vorahi, čym pradstaŭniki pryvatnaha siektara, vorahi ekzistencyjnaha płana. I nie stolki ad taho, što treci siektar — piataja kałona, fundavanaja kalektyŭnym Zachadam. A tamu, što svaimi dziejańniami, samim svaim isnavańniem struktury hramadzianskaj supolnaści staviać pad sumnieŭ usiomahutnaść dziaržavy, jaje tatalnuju nieabchodnaść dla hramadstva.

Tamu dla treciaha siektara va ŭładaŭ jość tolki adno patrabavańnie — vybrać adzin z dvuch mahčymych varyjantaŭ: a) samalikvidavacca (samaraspuścicca, zakrycca, źniknuć, ścierci pamiać pra siabie) abo b) inkarparavacca ŭ skład «pradziaržaŭnaha hramadstva» (tamu što pravilnaha hramadstva pa-za dziaržavaj nie byvaje).

Jašče adna dekłasavanaja hrupa — «darmajedy», jany ž sacyjalnyja ŭtrymancy, jany ž pracazdolnyja hramadzianie, nie zaniatyja ŭ ekanomicy. U adroźnieńnie ad pryvatnikaŭ ci pradstaŭnikoŭ treciaha siektara, dla dziaržavy heta, viadoma. nie vorahi. Heta prosta jašče adnyja nośbity taho samaha ŭjaŭnaha «tłuščyku», dumajučy pra jaki biełaruski režym pačynaje pažadna pacirać svaje ručki.

Patrabavańnie da pradstaŭnikoŭ hetaj hrupy taksama tolki adno — płacić. Płacić za ŭsio pa pavyšanych taryfach: za kamunałku, za miedycynu, za padarunki ad svajakoŭ.

Samaja dyskryminavanaja z usich dekłasavanych hrup — «palityčnyja». Heta ludzi, jakija adkryta skazali režymu «Nie!». U hetuju hrupu varta ŭklučyć nie tolki pryznanych pravaabaroncami palityčnych źniavolenych i/abo tych, chto traplaje ŭ «ekstremiscki» / «terarystyčny» śpisy. Heta jašče i ŭsie asudžanyja za niazhodu z režymam abo za padtrymku Ukrainy (jak na kałoniju, tak i na tak zvanuju «chimiju»). I ŭsie tyja, chto ŭžo adsiedzieŭ i vyjšaŭ, atrymaŭšy ŭ asabistuju spravu paznaku «palityčny» i miesca ŭ bazie «BIESparadki».

Jany ŭsie — «palityčnyja», tamu što dla režymu byłych «palityčnych» nie budzie. Dla ŭsich ich harantavanyja: pastajannyja pravierki z boku «pravaachoŭnych» orhanaŭ, ryzyki novych pasadak, prablemy z pošukam pracy i inšaje.

A patrabavańnie da ich z boku ŭładaŭ prostaje — złamiciesia, pryznajcie parazu i toje, što nie mieli racyi, źniknicie jak hrupa, jak kłas, jak subjekty. Stańcie šeraj biezabličnaj masaj, jakaja budzie biazdumna padparadkoŭvacca i vykonvać usie patrabavańni režymu. Abo — źjedźcie! Jak subjekty, jak asoby, jak hramadzianie vy režymu nie patrebnyja.

I apošnija — heta tyja, kaho nazyvajuć «źjechaŭšymi». Dla režymu ludzi, jakija pakinuli terytoryju Biełarusi, asabliva z palityčnych pryčyn, nie prosta adrezanaja łusta i ŭžo praktyčna «nie-hramadzianie», na jakich ich ułada ŭžo nie raspaŭsiudžvajecca. Nie prosta demahrafičnyja straty i pamianšeńnie abjomaŭ rabočaj siły ŭ jakaści režymnaj karmavoj bazy. Tyja, chto źjechaŭ — žyvy napamin pra toje, što «žnivień 20-ha» byŭ, što raniejšaj «narodnaj padtrymki» niama, što «lehitymnaść» dziejnaj ułady zabiaśpiečvajecca tolki dubinkami i štykami, što «karol — hoły!».

Tamu jakija mohuć być da ich patrabavańni, asabliva kali zaklik «pakajciesia i paŭzicie na kaleniach» nie pracuje. Nijakich patrabavańniaŭ, tolki imknieńnie pryčynić pa mahčymaści jak maha bolš prablem, chvalavańniaŭ i pakut.

Nu i tak, čas ad času paŭtarać: «Pakajciesia, adrakajciesia, pryznajcie vinu i što vy nie mieli racyi!..»

Ale nie. Tolki paśla vas.

Čytajcie taksama:

«Stryžniovym słovam, jakoje spałučała b sakralnaje i štodzionnaje, palityčnaje i kulturnaje, mahła b stać «biełaruščyna»

Biaskoncaje ciarpieńnie biełarusaŭ — praŭda ci mif? Sacyjołah Hienadź Koršunaŭ razvažaje pra strach i tłumačyć łohiku ciapierašnich represij

Koršunaŭ Karbaleviču: Dźvie Biełarusi sapraŭdy isnujuć, ale jany nie padzielenyja miežami

Kamientary2

  • Sociołoh
    22.11.2023
    Koročie hovoria, vy vsie mnie dołžny: kto-to płatiť, kto-to obsłuživať, kto-to lizať, a kto-to vsie vmiestie i odnovriemienno. Nie sohłasny - na vychod. Vyšli - značit svołoči i podonki.
  • Josik
    22.11.2023
    Zdajecca, łukašenka hadoŭ 8-10 tamu žyvie ŭ vakuumie, sapraŭdy nie viedaje, što na samoj spravie ŭ Biełarusi adbyvajecca. Kali b cikaviŭsia, dyk svaju parazu na vybarach nie paznačyŭ by ŭ >80%, słuchajučy kačanavu, namalavaŭ by 55%, i miakka spuściŭ by ŭsio na svaje miescy. A tak infarkt, drenna śpić, kolka ŭ Kitaje ŭžyvaje kazurak, abvalanych u suchim małakie, i razumieńnie niepaźbiežnaści adkazu za ździek nad nasielnictvam Biełarusi.

Sa studentki ŭ Sieule ŭ mamu ŭ Minsku. Jak dziaŭčyna adna haduje dačku ad karejca16

Raptoŭna pamior žurnalist i redaktar «Biełarusy i rynak» Andrej Aleksandrovič4

Łukašenka adkazaŭ na pytańnie pra abjadnańnie Biełarusi i Rasii ŭ adnu dziaržavu12

Łukašenka zajaviŭ, što budzie ŭdzielničać u prezidenckich vybarach 2025 hoda76

Hetaja matematyčnaja zadača pra dzień naradžeńnia złamaje vam mozh4

39-hadovaja ŭradženka Irana pieramahła na konkursie «Mis Hiermanija»22

Piatruchin pra siamiejnuju dramu padčas turmy: žonka źmianiła proźvišča sabie i synu6

«Kamiera ŭ Navapołacku mienš kamfortnaja za pryloty rakiet». Jak ciapier žyvuć biełarusy va Ukrainie3

«Kab nadpis na pomniku byŭ na biełaruskaj movie». Biełaruskija dobraachvotniki pra zapaviet na vypadak hibieli 7

«Apišy Biełaruś adnym skrynam». Najlepšyja tvity tydnia3

Dzied Koli Łukašenki byŭ palitviaźniem — atrymaŭ 25 hadoŭ HUŁAHa za dapamohu «banderaŭcam»37

Na rekłamnych ekranach pa ŭsioj Biełarusi pakazali zvarot Śviatłany Cichanoŭskaj28

Julija Navalnaja: Za vajnu va Ukrainie Pucinu treba budzie adkazać43

Zabiŭ kuratara ad KDB, pravioŭ 20 hadoŭ u turmach — historyja žyćcia palitemihranta Siarhieja Panamarova22

«Pravierany ahient «Arefjeŭ»: znojdzienyja dakumienty pra sieksota, jaki sačyŭ za Łarysaj Hienijuš6

Zhaniać za pałovu dnia: što pahladzieć niedaloka ad Minska. Vioska Dubrava3

Rasija za dva hady straciła kala 83 tysiač zabitymi — analiz statystyki8

«Prymušali savakuplacca i spraŭlali na ich małuju patrebu». Jak pasłanyja na śmierć rasijskija sałdaty ździekujucca sa svaich ža tavaryšaŭ pa słužbie14

«Ałkahol paŭpłyvaŭ na jaje rozum»: eks-prezident Manholii vyśmiejaŭ «damu z MZS RF»2

Ukrainski bieśpiłotnik nanios udar pa Navalipieckim mietałurhičnym kambinacie3

Usie naviny →
Usie naviny

Aktyvisty «Jeŭramajdana» vyvalili dźvie tony hnoju pierad viłaj rasijskaha pasła ŭ Varšavie8

Na źbitym u piatnicu rasijskim A-50 byli 10 čałaviek7

Julija Navalnaja: Za vajnu va Ukrainie Pucinu treba budzie adkazać43

«Kab chto raskajaŭsia za heta». Maks Korž u druhija ŭhodki vajny prezientavaŭ pieśniu «Chałodnaja ranica»2

Zabiŭ kuratara ad KDB, pravioŭ 20 hadoŭ u turmach — historyja žyćcia palitemihranta Siarhieja Panamarova22

Zialenski ŭ druhuju hadavinu poŭnamaštabnaha ŭvarvańnia zapisaŭ zvarot z Hastomiela8

«Pravierany ahient «Arefjeŭ»: znojdzienyja dakumienty pra sieksota, jaki sačyŭ za Łarysaj Hienijuš6

Žychar Kiraŭska źbiraŭsia «pastavić schavanuju kamieru na vybarčym učastku»

Pamiatajecie aktyvistaŭ BRSM, jakija nakinulisia na Ordu padčas pikieta za Łukašenku ŭ 2020-m? Voś dzie jany ciapier22

bolš čytanych navin
bolš łajkanych navin

Zatrymali supracoŭnikaŭ kampanii, što absłuhoŭvaje ekrany, na jakich pakazali zvarot Cichanoŭskaj

Hałoŭnaje

Sapraŭdnaja jaŭka na vybarach FOTAFAKT

Dziarždep ZŠA nazvaŭ vybary ŭ Biełarusi fiktyŭnymi2

CVK nazvała kančatkovuju jaŭku na vybarach6

Zialenski pra pravał kontrnastupu: płany Ukrainy byli na stale ŭ Kramli jašče da pačatku3

110 deputataŭ, jakija trapiać u parłamient-2024, — praviercie śpis paśla vybaraŭ16

Karpienka namalavaŭ amal 42% hramadzian, jakija prahałasavali daterminova9

U Breście zaŭvažyli źniknieńnie kiraŭnika adnaho z pradpryjemstvaŭ1

Eks-palitviazień Žamčužny, jaki ahułam adsiedzieŭ 11 hadoŭ, vyjechaŭ ź Biełarusi3

«Apišy Biełaruś adnym skrynam». Najlepšyja tvity tydnia3

Cieła Navalnaha ŭsio ž addali maci14

Dzied Koli Łukašenki byŭ palitviaźniem — atrymaŭ 25 hadoŭ HUŁAHa za dapamohu «banderaŭcam»37

U stałovaj BiełAZa na 23 lutaha razdatčyc abiedaŭ apranuli ŭ vajskovuju formu FOTAFAKT19

«Kali pra heta kazaŭ naš rektar — značyć tak i jość». Žurnalisty pasprabavali znajści biełaruska-rasijski padručnik pa historyi2

«Ja paŭhoda lačyŭ dziaciej pad tatalnym kantrolem KDB. Jany navat chadajničali, kab mianie nie zvalniali» 3

Na rekłamnych ekranach pa ŭsioj Biełarusi pakazali zvarot Śviatłany Cichanoŭskaj28

Žychary Maskvy niasuć kvietki da pomnika Lesi Ukraincy ŭ druhuju hadavinu vajny

Usie naviny →