Devid Marpłz.

Devid Marpłz.

Vy apublikavali niekalki knih pra Biełaruś — krainu, jakuju niačasta ŭzhadvajuć u navukovych kołach. Čamu Vy pačali pisać pra Biełaruś?

Usio pačałosia z daśledavańnia čarnobylskaj katastrofy 1986 hoda. Ja try razy pabyvaŭ va Ukrainie dy napisaŭ dźvie knihi pra vybuch na ČAES. Paśla, na kanfierencyi ŭ Vašynhtonie ŭ krasaviku 1991 hoda, ja sustreŭ niekalki biełarusaŭ. Adzin ź ich prapanavaŭ mnie zaniacca vyvučeńniem nastupstvaŭ čarnobylskaj katastrofy ŭ Biełarusi i, dla pačatku, zaprasiŭ na kanfierencyju ŭ Minsk, jakaja mieła adbycca praz hod. Tady ja ŭpieršyniu pabyvaŭ u Biełarusi.

Pamału ja zacikaviŭsia inšymi śfierami biełaruskaha žyćcia, historyjaj i palitykaj krainy. Volaju vypadku ja byŭ u Minsku padčas prezidenckich vybaraŭ u 1994 hodzie i naviedaŭ niekalki mitynhaŭ. Heta stała niezabyŭnym žyćciovym dośviedam, bo tyja vybary byli nasamreč apošnimi svabodnymi vybarymi, i ich vyniki nie byli zahadzia pradvyznačanyja.

Što, pa-Vašamu, u Biełarusi źjaŭlajecca samym cikavym dla suśvietnaj hramadskaści?

Mnie padajecca, ludziam cikavaja historyja krainy, asabliva pieryjad stanaŭleńnia niezaležnaj dziaržavy. Tyja, chto pryjazdžaje ŭ Biełaruś, časta pryviazvajucca da hetaj krainy i da ludziej. Biełaruś zaznała šmat hora ŭ minułym: stalinskija represii, akupacyja, nastupstvy avaryi na ČAES. Zrazumieła, Łukašenka i jaho zdolnaść tak doŭha zastavacca va ŭładzie taksama źjaŭlajucca abjektam cikaŭnaści.

Jak by Vy acanili vobraz Biełarusi ŭ suśvietnych ŚMI?

Vobraz Biełarusi ŭ miedyja vielmi niehatyŭny i časta zasiarodžany vakoł «apošniaj dyktatury Jeŭropy» dy parušeńniach pravoŭ čałavieka. Dźvie hetyja temy abaviazkova fihurujuć pry luboj zhadcy pra Biełaruś.

Da Biełarusi taksama staviacca jak da «nacyi ŭ čakańni», nation-in-waiting, rasiejskamoŭnaj hrupy ludziej, jakaja nikoli nie była addanaja idejam nacyjanalnaj dziaržavy, zasnavanaj na rodnaj movie i kultury. Stvarajecca ŭražańnie dziaržavy, što zastrahła pamiž epochami. Časam, kab apisać Biełaruś, užyvajuć vyraz «muziej Savieckaha Sajuza». Ale takoje adlustravańnie Biełarusi źbivaje z pantałyku, bo sučasnaja Biełaruś — heta całkam pradukt epochi stalinizmu, savieckaj respubliki i naŭmysnaha źniščeńnia nacyjanalnaj movy i kultury ŭ časy SSSR. Mižnarodny izhoj Łukašenka ž i jość praduktam taho minułaha, heta saviecki čałaviek dazvańnia. Łukašenku pašenciła pryjści da ułady ŭ 1994 hodzie, ale, u adroźnieńnie ad inšych postsavieckich lidaraŭ, u jaho nie było dośviedu pracy ŭ partyjnaj elicie.

Vy ŭvachodzicie ŭ skład žury druhoha konkursu «Belarus in Focus» dla mižnarodnych žurnalistaŭ, jakija pišuć pra Biełaruś. Što Vy dumajecie pra hety konkurs i čamu Vy pahadzilisia ŭ im udzielničać?

Hety konkurs — vydatny šaniec nahadać pra talenavitych biełaruskich žurnalistaŭ, čyja praca časta pa padpadaje pad cenzuru ci zabaronu. Choć u krainie i isnujuć niekatoryja niezaležnyja miedyi («Naša Niva», «Narodnaja vola», «Biełaruski partyzan» i inš.), bolšaść ŚMI kantralujecca dziaržavaj i ahučvaje pohlady ŭrada. Žurnalistaŭ niaredka pieraśledujuć za mierkavańni. Časam padajecca, što praz heta ŭ žurnalistaŭ časam vypracoŭvajecca «myśleńnie čałavieka ŭ atočanaj krepaści», jany apuskajucca da ŭzroŭniu druhasnych sprečak nakont palityčnaj stratehii dy pasadaŭ. Ale ŭ publikacyjach u zamiežnych ŚMI jany mohuć svabodna vyražać svajo mierkavańnie. Ja miarkuju, što hety konkurs — vydatnaja mahčymaść dla ich.

Ja taksama miarkuju, što jany zmohuć danieści da čytača temy, na jakija redka źviartajuć uvahu na Zachadzie: Biełaruś u minułym (asabliva da 1917 hoda), kultura, paŭsiadzionnaje žyćcio, sami biełarusy — ad intelektualnaj elity da žycharoŭ viosak.

Vaša nastupnaja kniha pra Biełaruś vyjdzie viasnoju 2013 hoda. Pra što jana i dla kaho jana?

Kniha nazyvajecca «Naša słavutaje minułaje: łukašenkaŭskaja Biełaruś i Vialikaja ajčynnaja vajna». Hałoŭnaja tema knihi — histaryčnaja pamiać, prynamsi, sučasnaje vykarystańnie i raspaŭsiud dziaržavaj histaryčnych vajennych mifaŭ SSSR dla abjadnańnia nacyi.

Hetaja tema zajmała mianie ciaham hadoŭ, i tolki ja niadaŭna zrabiŭ jaje temaj svajoj knihi. Ja pryśviaciŭ try hady daśledavańniam. U asnoŭnym ja vyvučaŭ histaryčnyja sajty, pomniki i miemaryjały, aficyjnyja śviatkavańni hadavinaŭ, a taksama paviedamleńni ŚMI ŭ 2006—2012 hh.

Jak časta Vy naviedvali Biełaruś? Jakija Vašy hałoŭnyja ŭražańni ad krainy?

Ja byvaŭ u Biełarusi kožny hod, pačynajučy ad 1992 hoda i da 2010 hoda. Časam ja pryjazdžaŭ dvojčy na hod.

Na žal, apošnija dva hady ja nie traplaŭ u Biełaruś. U 2012 hodzie mnie admovili ŭ vizie. A raniej ja naviedaŭ šmat rehijonaŭ (Homiel, napeŭna, adziny horad, u jakim ja nie byŭ, ale ja ŭsio jašče płanuju dajechać tudy).

Ja mahu skazać, što Biełaruś zrabiła na mianie vielmi pazityŭnaje ŭražańnie. Tutejšyja lasy i aziory nahadvajuć mnie maju rodnuju pravincyju Albierta ŭ Kanadzie.

Mnie padabajecca, što siemji ŭ biełarusaŭ družnyja, padabajecca, jak ludzi hutarać za stałom. Navat u haradach adčuvaješ siabie, niby ŭ vioscy — nastolki ludzi blizkija adno da adnaho. U Biełarusi ja zdabyŭ sabie niekalki blizkich siabroŭ.

Ja zaŭvažaju, što moładź nie nastrojenaja ciarpieć svaju dolu dy zachoŭvać status-kvo. Biełarusy — adna z najiarčejšych jeŭrapiejskich nacyjaŭ, i jany dakładna kantrastujuć ź imidžam Biełarusi ŭ zachodnich ŚMI jak krainy, dzie panujuć KDB j milicyja. Unikalnaja rysa Biełarusi — heta toj žyvy duch maładych ludziej.

U Kanadzie asnoŭnyja svabody časta ŭsprymajucca ludźmi jak dadzienaść, a žyćcio — heta zusim nie zmahańnie. A ŭ Biełarusi žyćcio — heta zmahańnie. Praŭda, biełarusy majuć saviecki hart dla hetaha…

Apišycie Biełaruś z dapamohaju troch słovaŭ.

Spakojnaja, mirnaja, šmatpakutnaja. I ziamla, i nacyja takija.

* * *

    Intervju źjaviłasia dziakujučy Infarmacyjnamu biuro salidarnaści ź Biełaruśsiu.
      Devid Marpłz — pačesny prafiesar (Distinguished Professor) historyi Univiersiteta Albierty, a taksama adzin z najlepšych śpiecyjalistaŭ pa Biełarusi, Ukrainie i Rasii ŭ Paŭnočnaj Amierycy. Ad 2010 hoda Devid Marpłz zajmaje pasadu Prezidenta Asacyjacyi biełarusaznaŭčych daśledavańniaŭ Paŭnočnaj Amieryki. Z 2012 hoda ŭjezd u Biełaruś jamu byŭ zabaronieny biez tłumačeńnia pryčyn. Aŭtar šmatlikich manahrafij i artykułaŭ pra Biełaruś. Siarod inšych knih, napisaŭ:
        Belarus: A Denationalized Nation (Amsterdam: Harwood Academic Publishers, 1999)
          Belarus: From Soviet Rule to Nuclear Catastrophe (Basingstoke, UK: Macmillan Press; New York, N.Y.: St. Martin's Press; and Edmonton, AB: The University of Alberta Press, 1996).
            The Lukashenka Phenomenon: Elections, Propaganda, and the Foundations of Political Authority in Belarus (Trondheim, Norway: Trondheim Studies on East European Cultures and Societies, No. 21, 2007.
              Prospects for Democracy in Belarus (Washington, DC: GMFUS-Heinrich Boll, 2006) [Co-edited with Joerg Forbrig and Pavol Demes]. Second revised edition published later in the same year.
                The Collapse of the Soviet Union, 1985–1991 (Harlow, Essex: Pearson Education-Longman, 2004).
                  Motherland: Russia in the 20th Century (London: Longman, 2002).
    Клас
    0
    Панылы сорам
    0
    Ха-ха
    0
    Ого
    0
    Сумна
    0
    Абуральна
    0

    Chočaš padzialicca važnaj infarmacyjaj ananimna i kanfidencyjna?