Меркаванні45

Прафесарка ЕГУ прапанавала сваю трактоўку «беларускага грамадзянскага нацыяналізму». Тлумачэнне гучыць як маніфест 

«Гаворка ідзе пра абарону ад культурнай і палітычнай каланізацыі з боку Расіі», — гаворыць пра сваю канцэпцыю доктарка філасофскіх навук Таццяна Шчытцова. Яна аб'яднала прынцыпы этнічнага і грамадзянскага нацыяналізму, якія традыцыйна супрацьпастаўляюцца адно аднаму. І прапануе свой канцэпт нацыяналізму ў адказ на выклікі, якія паўсталі перад беларускім грамадствам, пачынаючы ад меркаванай перамогі Святланы Ціханоўскай падчас галасавання на выбарах 2020 года.

Таццяна Шчытцова. Фота: асабісты альбом Таццяны Шчытцовай

«Выключае самаўзвялічванне, адасабленне і шавінізм»

Таццяна Шчытцова кажа, што тэрмін «інклюзіўны нацыяналізм» існуе ў навуковай літаратуры як дадатковая характарыстыка да больш вядомага паняцця «грамадзянскі нацыяналізм». Найчасцей іх згадваюць у ліберальных дзяржавах, калі гаворка тычыцца стаўлення да любых меншасцяў.

Яны абапіраюцца на каштоўнасці палітычнай свабоды, дэмакратыі, плюралізму, талерантнасці і правоў чалавека.

Інклюзіўны (грамадзянскі) нацыяналізм традыцыйна супрацьпастаўляецца этнічнаму нацыяналізму.

У этнічным нацыяналізме нацыі аб’яднаныя на падставе этнічнага паходжання, агульнай мовы і культурнай спадчыны.

Таццяна Шчытцова дыстанцуецца ад канфлікту дзвюх формаў нацыяналізму, якія, на яе погляд, перашкаджаюць адэкватнаму асэнсаванню цяперашняга стану грамадства. Таму філосаф і ўзялася за распрацоўку беларускай версіі нацыяналізму.

«Яна сумяшчае каштоўнасць нашага жыццёвага свету як унікальнага культурна-гістарычнага феномену з этнічнай разнастайнасцю і характарызуецца інклюзіўнасцю», — тлумачыць Таццяна Шчытцова.

У якасці прыкладу ўнікальнасці нашага жыццёвага свету яна ўзгадвае такі феномен, як уніяцтва, які склаўся на беларускіх землях дзякуючы рэлігійнай талерантнасці беларусаў.

Таццяна Шчытцова настойвае, што беларускі грамадзянскі нацыяналізм — гэта не нейкая прыдуманая дактрына, а актуальная жыццёвая пазіцыя.

Яна адзначае, што чалавек зыходзіць з таго, што беларуская культурная прастора — гэта ўнікальная каштоўнасць і што Беларусь мае быць незалежнай дэмакратычнай дзяржавай. 

«Такім чынам, гэтае паняцце адказвае на адзін з галоўных выклікаў нашага часу: як захаваць і ўзмацніць салідарнасць паміж рознымі сацыяльнымі групамі. Акрамя таго, тры гады пасля беларускай рэвалюцыі гэтае паняцце з’яўляецца ў пэўным сэнсе праграмным», — тлумачыць Таццяна Шчытцова. 

На акцыі салідарнасці да гадавіны прэзідэнцкіх выбараў 2020 года разам з плакатамі на беларускай ды польскай мовах былі і рускамоўныя. Незадаволенасці ўдзельнікаў рускай мовай не было. На фота — акцыя ў Беластоку

На погляд Таццяны Шчытцовай, беларусам патрэбны такі нацыяналізм, каб супольна рухацца да новай Беларусі.

«Беларускі грамадзянскі нацыяналізм выключае самаўзвялічванне, адасабленне і шавінізм.

Наадварот, у знешнім свеце гэта пазіцыя накіраваная на тое, каб Беларусь стала паўнапраўнай удзельніцай глабальнага міжкультурнага ўзаемадзеяння», — падкрэслівае яна.

«Беларуская мова рэпрэзентуе палітычную самастойнасць і культурную адметнасць краіны»

У цяперашняй Беларусі мноства праблем. Значная частка грамадства рускамоўная, і ігнараваць гэтую акалічнасць не выпадае, адзначае Таццяна Шчытцова.

«У пратэстах 2020 года ўдзельнічалі людзі пераважна рускамоўныя», — заўважае яна.

Таццяна Шчытцова не згаджаецца з тым, што беларусы, прымаючы яе канцэпт нацыяналізму, мусяць ахвяраваць нацыянальным.

Яна тлумачыць, што беларускі інклюзіўны нацыяналізм абапіраецца на каштоўнасці жыццёвага свету беларусаў як унікальнай культурнай прасторы. Беларуская ж мова — галоўны сродак акрэслення межаў гэтай прасторы. 

«Беларуская мова мае ва ўмовах вайны і паўзучай акупацыі асаблівае значэнне, яна лепш за ўсё рэпрэзентуе палітычную самастойнасць і культурную асаблівасць Беларусі. Яна — адметная рыса нашага этнасу», — даводзіць Таццяна Шчытцова.

Адзін з першых законаў незалежнай Беларусі — змена назвы краіны з БССР на Рэспубліку Беларусь, ці скарочана Беларусь 

Разам з тым яна лічыць, што палітыкі, публічныя інтэлектуалы павінны разумець складанасць беларускага кантэксту. Патрэбная далікатная культурная палітыка, каб захаваць салідарнасць, якая сцвердзілася ў 2020 годзе.

Прамалінейныя прымусовыя захады, напрыклад, у прасоўванні беларускай мовы, могуць толькі нашкодзіць. 

«Мы можам страціць салідарнасць, якая скіраваная на вызваленне з-пад расійскай каланізацыі Беларусі і яе развіццё як незалежнай нацыі», — даводзіць філосаф.

Як прыклад сваёй слушнасці яна згадвае марафон салідарнасці «Нам не ўсё адно!».

«Уявіце сабе на хвіліначку, калі б нейкае медыя выставіла ўмову, што будзем гаварыць толькі па-беларуску. Як бы адрэагавалі ўдзельнікі?» — пытаецца суразмоўніца.

«Дзяржава кантралюецца нелегітымным лукашэнкаўскім рэжымам»

Таццяна Шчытцова кажа, што ў 2020 годзе адбыліся істотныя палітычныя зрухі, якія актуалізавалі пытанне нацыянальнай свядомасці беларускіх грамадзян. Поўнамаштабная вайна Расіі супраць Украіны абвастрыла злабадзённасць задачы нацыянальнага самавызначэння.

«Гаворка ідзе пра абарону ад культурнай і палітычнай каланізацыі з боку Расіі», — акцэнтуе ўвагу філосаф.

Паводле яе, масавыя пратэсты 2020 года прывялі да з’яўлення беларускай грамадзянскай супольнасці і паўстання новага палітычнага суб’екта — беларускага народа. 

Ён існаваў і да 2020 года, але быў не рэальным, а, хутчэй, уяўным палітычным суб’ектам. Усе Канстытуцыі, напрыклад, незалежна ад іх рэдакцыі, пачынаюцца словамі: «Мы, народ Беларусі», але гэта не азначала, што народ быў сапраўдным суверэнам — меў уладу.

Ілюстрацыйнае фота: МУС

«У Лукашэнкі існаваў нейкі народ для легітымізацыі яго ўлады, — адзначае Таццяна Шчытцова. — Гэта была спекуляцыя на Канстытуцыі».

Таццяна Шчытцова падкрэслівае, што зʼяўленне новага калектыўнага палітычнага суб’екта, гатовага ўзяць адказнасць за лёс краіны, у гісторыі Беларусі — беспрэцэдэнтная зʼява.

«У гэтага палітычнага суб’екта павінна быць нацыянальная свядомасць і нацыянальная дзяржава. Паняцце нацыі прадугледжвае таксама пэўны гістарычны бэкграўнд. У нашым выпадку ён вельмі разнастайны: спадчына Вялікага Княства Літоўскага, Кастуся Каліноўскага, БНР, савецкага перыяду існавання Беларусі. Але цяпер гэта дзяржава кантралюецца нелегітымным лукашэнкаўскім рэжымам», — падкрэслівае філосаф.

«Мы апынуліся ў складанай сітуацыі: рэпрэсіі, вайна, падзеленае грамадства»

Беларуская рэвалюцыя паказала, што сваёй свядомасцю беларусы — еўрапейская супольнасць, кажа Таццяна Шчытцова.

Гэта засведчыў грамадзянскі гарызантальны актывізм, узаемапавага, прыняцце каштоўнасці правоў чалавека, чалавечага жыцця, гатоўнасць да распрацоўкі дэмакратычных працэдур і ўдзелу ў прыняцці рашэнняў на падставе дэмакратычных прынцыпаў.

Галоўны ж выклік, які цяпер стаіць перад палітыкамі і публічнымі інтэлектуаламі, — як выбудаваць культурную палітыку, якая б адпавядала складанасці сучаснага гістарычнага моманту, лічыць Таццяна Шчытцова.

Паводле яе, галоўнае пытанне сённяшняга дня мусіць гучаць так: як падтрымліваць і садзейнічаць інтэграцыі і салідарнасці нашага грамадства.

Ілюстрацыйнае фота: МУС

«У нас паўстала новая палітычная супольнасць, але мы апынуліся ў складанай крызіснай сітуацыі: трываюць рэпрэсіі, ідзе вайна. Грамадства падзелена на тых, хто застаўся ў краіне, і тых, хто вымушана з'ехаў», — кажа Таццяна Шчытцова.

«У беларусаў няма трывалай прывязкі да расійскай прасторы»

Таццяна Шчытцова прызнае, што ў беларускім грамадстве ёсць адносна вялікая частка людзей, арыентаваных на Расію.

Гэта прыхільнасць не палітычная, настойвае філосаф. Яна базуецца на тым, што беларусы, асабліва сталага веку, доўгі час жылі ў Савецкім Саюзе і гадаваліся на яго ўстаноўках.

«Яны сфармаваліся ў сканструяванай савецкім часам прасторы, цэнтрам якой была Масква. Цяперашнія беларускія інстытуцыі захоўваюць савецкую інстытуцыянальную культуру. У дадатак людзі глядзяць расійскі кантэнт, і гэта ўплывае на выбар прыярытэтаў. У такіх умовах беларусы, якія маюць пэўную настальгію па савецкім часе, адчуваюць сябе камфортна», — тлумачыць яна.

Трэба раздзяляць культурную прыхільнасць да Расіі на ўзроўні звычак і палітычную прыхільнасць да пуцінскага рэжыму, удакладняе Таццяна Шчытцова.

Культурная прыхільнасць да Расіі не стала перашкодай для ўдзелу такіх беларусаў у пратэстах 2020 года, працягвае яна. На маршы яны выходзілі з маладзейшымі беларусамі — прыхільнікамі еўрапейскага шляху Беларусі.

«Нам патрэбныя больш гнуткая інклюзіўная палітыка і камунікатыўная стратэгія, якія дазволяць гаварыць з людзьмі, што нязгодныя з існаваннем аўтарытарнага рэжыму, але ў сілу сваёй біяграфіі маюць не да канца адрэфлексаваную настальгічную эмацыйную прывязанасць да еднасці беларускага і расійскага культурнага вымярэння», — даводзіць Таццяна Шчытцова.

На яе погляд, у цяперашніх умовах варта быць асцярожнымі ў заявах, што значная частка беларускага грамадства, якая застаецца ў Беларусі, падтрымлівае Расію. Яна лічыць, што ў беларусаў няма трывалай падтрымкі расійскай палітыкі. Пра тое сведчыць стаўленне да расійскай агрэсіі супраць Украіны.

«Беларускае грамадства не падтрымлівае вайну, да якой далучыўся рэжым Лукашэнкі, — падсумоўвае Таццяна Шчытцова. — Гэта значыць, што беларусы не падтрымліваюць палітыку Пуціна, які бачыць Беларусь часткай Расіі».

«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны

ПАДТРЫМАЦЬ

Глядзіце таксама:

Сакрэтныя выбары рэктара ў ЕГУ: што пра іх вядома

«Цяпер я нашмат лепш разумею шлях, па якім мы павінны прайсці» — Сахашчык

«Рэцыдывіст параіў ні ў якім выпадку не прызнавацца». Прафесар Алег Латышонак — пра тое, як сядзеў у польскай турме за часамі «Салідарнасці»

Беларускі паэт пераклаў верш забітай украінскай пісьменніцы. Сям'я і ўкраінскія пісьменнікі запатрабавалі выдаліць

«Ламай сцэнар, ламай схему, ламай структуру, ламай сістэму!» — у Мінску прайшоў інтэлектуальны марафон салідарнасці

Каментары45

  • Лол
    12.08.2023
    Столькі словаў пра нацыяналізм, але няма адказу на элементарнае пытанне- у гэтай “інклюзіўнай” канцэпцыі беларуская мова адна дзяржаўная ? Ці нас ізноў хочуць заблытаць і прапануюць тыя ж лукашысцкія рэферэндумныя яйкі з 1995 года, але гэтым разам намазаныя зверху бодзі-пазітыўным інклюзіўным шакаладам.
  • vik
    12.08.2023
    Горе от ума у Тани
  • Прывітанне доктарцы
    12.08.2023
    Нацыяналізм без нацыяналізму

«Дзюна: частка другая» — блакбастар, ідэальны да скрыгату ў зубах2

Хто забіў Францішка Аляхновіча. Адкрыты новыя факты11

Ала Пугачова апублікавала пост пасля смерці Навальнага20

«Праціраю дзвярную ручку, бо яе могуць намазаць атрутаю». Пагаварылі з гомельскім псіхолагам, кватэру якой разграмілі сілавікі17

«З 3 па 6 клас насіў заплечнік аднакласніцы». Гісторыі людзей, у якіх ніколі не было сур’ёзных адносін9

МУС заявіла пра першую справу за адмаўленне генацыду беларускага народа12

Другі год запар на «Песні года Беларусі» перамагла нявестка Лукашэнкі25

«У памежнікаў маглі ўзнікнуць да мяне пытанні». Як беларусы абыходнымі шляхамі атрымліваюць польскі шэнген12

102-гадовая жанчына ўспомніла пра гады вайны, ды не ўлічыла ідэалогіі. Яе паправіў 74-гадовы камуніст15

Стала вядома, якія катэгорыі людзей пакінулі за кратамі пасля апошняй аблавы на салідарных з палітвязнямі5

«Апроч тых дванаццаці гадоў, калі ён піў». Удава Рыгора Барадуліна апублікавала нязвыклыя ўспаміны пра яго8

Як прапагандыст Ігар Тур стаў любімчыкам Лукашэнкі і колькі зарабіў у 2020-м15

«Я, калі закрываю працоўны ноўт у пятніцу ўвечары». Найлепшыя твіты тыдня5

Мужчыну, якога затрымалі пасля вяртання з Польшчы, будуць судзіць за «здраду дзяржаве»11

Учора СМІ паведамлялі пра затрыманне былога кіраўніка Брэста. Але насамрэч ён на волі4

На факультэтах БДУ стварылі камісіі, якія ўзялі пад кантроль кадравыя пытанні

«Завербаваць Клімовіча. Каб сачыць за ім — завербаваць Грабінскага. Каб сачыць за Грабінскім — завербаваць Сергіевіча»: як НКВД хацеў паставіць заходнебеларускую інтэлігенцыю на калені4

Лізу, што памерла ўчора ў Варшаве, пахаваюць у польскай сталіцы4

Гісторыя чатырох жанчын, якія перажылі ГУЛАГ і паўстанне ў лагеры5

Самы актыўны даносчык Бамбіза на выбарах заняў апошняе месца з усяго Мінска — яму намалявалі 1,999%4

Усе навіны →
Усе навіны

Айцішнік з Курска спрабуе зарабіць на беларусах, прадаючы ім «мёртвыя» вакансіі4

«Завербаваць Клімовіча. Каб сачыць за ім — завербаваць Грабінскага. Каб сачыць за Грабінскім — завербаваць Сергіевіча»: як НКВД хацеў паставіць заходнебеларускую інтэлігенцыю на калені4

Расія забараніла палёты самалётаў A-50 каля Украіны — брытанская разведка3

Мітрапаліт Веніямін узнагародзіў царкоўным ордэнам Івана Кубракова24

Памёр скульптар Ігар Голубеў

Аргенціна аддала Украіне верталёты, якія атрымала ад Расіі9

У Расіі выдалілі спасылкі на трэк Васі Абломава, прысвечаны Навальнаму6

У нядзелю надвор'е будзе яшчэ нішто сабе, а ў панядзелак пахаладае3

Лаўроў прыгразіў Пашыняну: Заявы Ерэвана прымушаюць Расію задумацца пра свае практычныя крокі7

больш чытаных навін
больш лайканых навін

У Брэсце затрымлівалі і экс-мэра Рагачука, і губернатара Шулейку

Галоўнае

«У даркнэце быў аб’яўлены кошт за маё жыццё» — Латушка

«Мне пашчасціла. А Лізе — не». Пасля смерці беларускі ў Варшаве ў сеціве шырыцца хэштэг #хопіцьгвалціць — вось што пішуць 

Франак Вячорка: Пратасевіч зламаны, ён пад кантролем і не можа выехаць з Беларусі1

Дзе цяпер героі мемнага відэа БРСМ пра выбары-дурыбары?10

102-гадовая жанчына ўспомніла пра гады вайны, ды не ўлічыла ідэалогіі. Яе паправіў 74-гадовы камуніст15

Стала вядома, якія катэгорыі людзей пакінулі за кратамі пасля апошняй аблавы на салідарных з палітвязнямі5

Як прапагандыст Ігар Тур стаў любімчыкам Лукашэнкі і колькі зарабіў у 2020-м15

«Я, калі закрываю працоўны ноўт у пятніцу ўвечары». Найлепшыя твіты тыдня5

Жывая легенда Мінска: што чуваць у жанчыны, якая шмат год спявае пра Ісуса?16

Мужчыну, якога затрымалі пасля вяртання з Польшчы, будуць судзіць за «здраду дзяржаве»11

На мяжы з Літвой пасля закрыцця двух памежных пераходаў сабраліся вялікія чэргі4

«Больш за паўтара метра ніхто не атрымліваў»1

Учора СМІ паведамлялі пра затрыманне былога кіраўніка Брэста. Але насамрэч ён на волі4

На факультэтах БДУ стварылі камісіі, якія ўзялі пад кантроль кадравыя пытанні

Работнік Мазырскага НПЗ забіў сябе праз праблемы на працы1

Арганізатары выбараў фактычна прызналіся ў фальсіфікацыях у Мінску. Сачыце за рукамі12

Усе навіны →